Zastanawiałeś się kiedykolwiek czy anioły mają skrzydła? Cóż to za pytanie — możesz sobie pomyśleć — przecież wszyscy wiedzą, że tak. Wystarczy spojrzeć na dowolną ilustrację, obraz albo rzeźbę przedstawiającą takiego czy innego anioła; w literaturze i filmie jest zresztą tak samo. Anioł musi mieć skrzydła, bo jak inaczej rozpoznać, że to anioł? No właśnie… tak się składa, że według świadectwa Biblii, nikt nigdy nie widział anioła ze skrzydłami. Dlatego też niejednokrotnie ludzie nie byli świadomi, że z aniołami rozmawiali, co zresztą potwierdza autor listu do Hebrajczyków:

(Hbr 13:2) Nie zapominajcie o gościnności, gdyż przez nią niektórzy, nie wiedząc, aniołów gościli.

Artyści zaczęli „przyprawiać” aniołom skrzydła dopiero w czwartym wieku po Chrystusie. Wcześniej chrześcijanie (lub ludzie podający się za chrześcijan) przedstawiali aniołów bez skrzydeł. Nie jest tematem tego artykułu dociekanie skąd się wziął ten zwyczaj. Zajmiemy się za to tekstem biblijnym i zobaczymy, co o aniołach mówi sama Biblia. W tym miejscu od razu zastrzegam, że ten krótki artykuł w żadnej mierze nie jest wykładem angelologii, ani nawet jego skrótem. Chciałbym jednak poruszyć kilka kwestii związanych z aniołami (i nie tylko), które — jak się wydaje — są dla większości ludzi zupełnie nieznane.

* * *
Pierwszy raz anioł pojawia się w Biblii w 16 rozdziale Księgi Rodzaju, czyli w Pierwszej Księdze Mojżeszowej:

(Rdz 16:7–11) 7 I Anioł PANA [hebr. malak JHWH] znalazł ją [Hagar — red.] u źródła wód na pustyni, u źródła przy drodze do Szur. 8 I zapytał: Hagar, służąco Saraj, skąd przyszłaś i dokąd idziesz? Ona odpowiedziała: Uciekam od swojej pani Saraj. 9 Anioł PANA powiedział jej: Wróć do swojej pani i poddaj się pod jej władzę. 10 Powiedział jej też Anioł PANA: Rozmnożę twoje potomstwo tak bardzo, że z powodu jego mnogości nie będzie go można policzyć. 11 Potem Anioł PANA powiedział jej: Oto poczęłaś i urodzisz syna, a nadasz mu imię Izmael, bo PAN usłyszał twoje cierpienie.

Zauważ, że Mojżesz nawet nie napomknął jak ten anioł wyglądał. Zwróć również uwagę na to, że Hagar w żaden sposób nie zdziwił wygląd tego anioła, i że rozmawiała z nim jak ze spotkanym przypadkowo człowiekiem, którego zresztą widziała:

(Rdz 16:13) I nazwała PANA [hebr. JHWH], który mówił do niej: Ty jesteś Bogiem, który mnie widzi. Powiedziała bowiem: Czyż tu nie spoglądałam na tego, który widzi mnie?

Do tego, kim tak naprawdę jest postać nazywana w Biblii „Anioł PANA” (ang. angel of the LORD), wrócimy później.

Kolejny raz opowieść o spotkaniu ludzi z aniołami znajdujemy w rozdziale 18 Księgi Rodzaju:

(Rdz 18:1–2) 1 Potem PAN ukazał mu się na równinie Mamre, a on siedział u wejścia do swego namiotu w najgorętszej porze dnia. 2 I podniósł swe oczy, i zobaczył, że naprzeciwko niego stanęli trzej mężczyźni. (…)

Z dalszej części owej historii wynika, że jednym z tych mężczyzn był sam Bóg, a dwaj pozostali byli aniołami:

(Rdz 18:22; 19:1–2) 18:22 Wtedy ci mężczyźni [hebr. haanaszim] odwrócili wzrok i poszli stamtąd do Sodomy, ale Abraham jeszcze stał przed PANEM [hebr. JHWH]. (…) 19:1 I dwaj aniołowie [hebr. hamalakim] przyszli wieczorem do Sodomy, (…) Gdy Lot ich zobaczył, wstał i wyszedł im naprzeciw, i skłonił się twarzą do ziemi. 2 I powiedział: Oto proszę, moi panowie, wstąpcie teraz do domu swego sługi, przenocujcie i umyjcie sobie nogi. (…)

I znów ani słowa o wyglądzie tych niezwykłych gości Abrahama. Biblijny tekst sugeruje jednak, że wyglądali jak zwykli, podróżujący mężczyźni (hebr. isz) — bez skrzydeł, bez aureoli itp. — z tym, że posiadali pewne „umiejętności”, których zwykli ludzie nie mają:

(Rdz 19:10–11) 10 Ale ci mężczyźni [hebr. haanaszim; tj. aniołowie — red.] wysunęli ręce, wciągnęli Lota do siebie, do domu, i zamknęli drzwi. 11 Mężczyzn [hebr. haanaszim; tj. mieszkańcy Sodomy — red.] zaś, którzy byli u drzwi domu, od najmniejszego aż do największego, porazili ślepotą, tak że na próżno usiłowali znaleźć drzwi.

Inny przykład spotkania anioła z ludźmi znajdziemy w opowieści o okolicznościach narodzenia Samsona:

(Sdz 13:3–6) 3 I Anioł PANA [hebr. malak JHWH] ukazał się tej kobiecie, i powiedział do niej: Oto jesteś niepłodna i nie rodziłaś, ale poczniesz i urodzisz syna. (…) 6 Wtedy kobieta przyszła i powiedziała swemu mężowi: Przyszedł do mnie mąż Boży [hebr. isz haelohim], którego oblicze było jak oblicze Anioła Boga [hebr. malak haelohim], bardzo straszne. Nie pytałam go, skąd jest, nie oznajmił mi też swego imienia.

Tym razem kobieta, której ukazał się anioł myślała, że przyszedł do niej mąż Boży (starotestamentowe określenie proroka — np. Mojżesza, zob. Pwt 33:1, Eliasza, zob. 2 Krl 1:9–10). Mimo tego, że jego oblicze było bardzo „straszne” (hebr. jare, inaczej: wzbudzające cześć i strach), ani ona, ani jej mąż (zob. Sdz 13:16) nie wiedzieli z kim mają do czynienia, aż do momentu, gdy anioł zniknął w ogniu palącej się na ołtarzu ofiary:

(Sdz 13:19–21) 19 Wziął więc Manoach koźlę oraz ofiarę pokarmową i złożył to na skale PANU [hebr. JHWH]. A uczynił on [anioł — red.] cud, a Manoach i jego żona patrzyli na to. 20 A gdy płomień wznosił się z ołtarza ku niebu, wtedy Anioł PANA [hebr. malak JHWH] wstąpił w płomień ołtarza, a Manoach i jego żona, widząc to, upadli na twarze na ziemię. 21 I Anioł PANA [hebr. malak JHWH] już więcej nie ukazał się Manoachowi ani jego żonie. (…)

* * *
W wielu wypadkach anioł nie był wysyłany przez Boga z wiadomością, ale z konkretnym zadaniem — niejednokrotnie chodziło o odebranie życia tysiącom ludzi, tak jak to miało miejsce choćby za panowania króla Dawida (zginęło wtedy siedemdziesiąt tysięcy mężczyzn):

(1 Krn 21:15–16,27) 15 Posłał też Bóg Anioła [hebr. malak] do Jerozolimy, aby ją zniszczyć. A gdy ją niszczył, wejrzał PAN [hebr. JHWH] i użalił się nad tym nieszczęściem i powiedział do Anioła, który niszczył [lud — red., zob. 2 Sm 24:16]: Dosyć już, powstrzymaj rękę. A Anioł PANA [hebr. malak JHWH] stał obok klepiska Ornana Jebusyty. 16 Gdy Dawid podniósł oczy, ujrzał Anioła PANA stojącego między ziemią a niebem, a w jego ręce dobyty miecz wyciągnięty nad Jerozolimą. (…) 27 I PAN rozkazał Aniołowi, by schował swój miecz do pochwy.

czy za króla Ezechiasza, podczas oblężenia Jerozolimy przez Sennacheryba, króla Asyrii:

(2 Krl 19:35) Tej samej nocy Anioł PANA [hebr. malak JHWH] wyszedł i zabił w obozie Asyryjczyków sto osiemdziesiąt pięć tysięcy ludzi. A gdy wstali wcześnie rano, oto wszędzie było pełno trupów.

(2 Krn 32:21) I PAN [hebr. JHWH] posłał Anioła [hebr. malak], który wytracił wszystkich dzielnych wojowników, dowódców i naczelników w obozie króla Asyrii. (…)

Anioła z wyciągniętym mieczem napotkamy raz jeszcze w historii wróżbity Balaama, którego Balak, król Moabu, wynajął, aby ten przeklął lud Izraela:

(Lb 22:5–6) 5 I wysłał [Balak — red.] posłańców do Balaama, syna Beora, (…) aby go wezwać tymi słowy: Oto z Egiptu wyszedł lud, który okrył powierzchnię ziemi i stanął naprzeciwko mnie. 6 Dlatego teraz przyjdź, proszę, i przeklnij mi ten lud, (…)

(Lb 22:22–35) 22 I zapłonął gniew Boga, że on [Balaam — red.] poszedł; i stanął Anioł PANA [hebr. malak JHWH] na drodze jako przeciwnik. On zaś jechał na swojej oślicy (…) 23 A gdy oślica zobaczyła Anioła PANA stojącego na drodze z obnażonym mieczem w ręku, zboczyła z drogi i poszła w pole. (…) 24 Wtedy Anioł PANA stanął na ścieżce między winnicami, (…) 25 A gdy oślica zobaczyła Anioła PANA, przyparła do muru i przygniotła do niego nogę Balaama; (…) 26 Potem Anioł PANA poszedł dalej i stanął w ciasnym miejscu, gdzie nie można go było wyminąć (…) 27 A gdy oślica zobaczyła Anioła PANA, padła pod Balaamem. (…) 31 Wówczas PAN [hebr. JHWH] otworzył oczy Balaama i zobaczył Anioła PANA stojącego na drodze z obnażonym mieczem w ręku; i pochylił się, i upadł na twarz. 32 A Anioł PANA powiedział do niego: (…) Oto wyszedłem, by się tobie sprzeciwić, bo twoja droga jest przewrotna przede mną; 33 A oślica widziała mnie i ustępowała przede mną trzy razy; gdyby nie ustąpiła przede mną, już bym cię teraz zabił, a ją pozostawił przy życiu. 34 Balaam powiedział więc do Anioła PANA: Zgrzeszyłem, bo nie wiedziałem, że stanąłeś naprzeciwko mnie na drodze; dlatego teraz, jeśli to ci się nie podoba, zawrócę. 35 Lecz Anioł PANA powiedział do Balaama: Jedź z tymi ludźmi, ale będziesz mówił tylko to, co tobie powiem. (…)

Historia Balaama jest dość trudna i na pierwszy rzut oka wydaje się nielogiczna, więc nie będziemy jej tu dokładniej rozważać — jeżeli chcesz ją w całości prześledzić, zajrzyj do Księgi Liczb (rozdziały 22–24 i 31), Powtórzonego Prawa (23), Jozuego (13 i 24), Nehemiasza (13), Micheasza (6), Drugiego Listu Piotra (2), Listu Judy (11) i Apokalipsy (2). Wróćmy zatem do anioła, który tym razem pojawił się „jako przeciwnik” (hebr. lesatan) wynajętego wróżbity. Jak zapewne zauważyłeś, żadnego dokładniejszego opisu wyglądu tego anioła nie ma, poza informacją o tym, że trzymał w ręku miecz…

Przy okazji pozwolę sobie na dygresję: zastanawiałeś się kiedykolwiek dlaczego zwierzęta czasem zachowują się zupełnie nieprzewidywalnie? Oczywiście, jak sądzę, większość z tych „dziwnych” dla nas zachowań wynika z tego, że mają lepszy wzrok, słuch, czy węch od ludzi, ale może też czasem widzą rzeczy ze świata duchowego, które powodują u nich atak strachu albo agresji. Biblia w każdym razie mówi, że jest taka możliwość.


* * *
Zacytowane wyżej fragmenty Pisma Świętego oraz analiza językowa, pozwalają na następujące wnioski:

Słowo „anioł” jest tłumaczeniem hebrajskiego słowa malak, które pochodzi od trzyliterowego rdzenia L’K (lamed-alef-kaf) oznaczającego „wysłać z wiadomością lub misją”. Natomiast prefix Ma (mem+a) oznacza odczasownikowy rzeczownik instrumentalny określający narzędzie, za pomocą którego dana czynność jest realizowana. Zatem hebrajskie malak to osoba służąca jako „nośnik” wiadomości, czyli posłaniec. Znaczenie zawarte w samym słowie malak to tylko i wyłącznie „bycie posyłanym”. W konsekwencji posłaniec, jako „narzędzie”, w pewnym sensie zatraca swoją osobowość, „znika” pod znaczeniem misji, którą realizuje i osobowością zleceniodawcy. Szczególnie jest to widoczne w wersetach, w których występuje zwrot „Anioł PANA” (więcej o tym bedzie w ostatniej części atykułu).

W tekście Biblii słowo malak występuje 213 razy, z czego tylko 110 razy odnosi się do istot, które nie są ludźmi. W pozostałych przypadkach oznacza zwykłych ludzi - posłańców, tak jak w tym fragmencie:

(Rdz 32:3–4) 3 Potem Jakub wysłał przed sobą posłańców [hebr. malakim] do swego brata Ezawa, do ziemi Seir, do krainy Edomu. 4 I rozkazał im: Tak powiecie do mego pana Ezawa: To mówi twój sługa Jakub: (…)

Tak więc „anioł” oznacza kogoś posłanego z wiadomością lub jakimś zadaniem. Przy tym istotne jest, że anioł oznacza posłańca nie będącego ze swojej natury człowiekiem, ale istotą duchową, która jednak może pojawiać się na ziemi w postaci ludzkiej, a kiedy to czyni, jest to zawsze postać mężczyzny.

(część 2 tutaj)

• Ilustracja pochodzi z: The Illuminated Bible, containing the Old and New Testaments, translated out of the original tongues, and with the former translations diligently compared and revised . . . embellished with sixteen hundred historical engravings by J. A. Adams, more than fourteen hundred of which of which are from original designs by J. G. Chapman. New-York, Harper & Brothers, Publishers, 82 Cliff-Street, 1846.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Kiedy Bóg zawarł z Żydami Przymierze, ogłosił im również Prawo, które Izraelici zobowiązali się w pełni przestrzegać:

(Wj 24:3–12) 3 Mojżesz przyszedł więc i opowiedział ludowi wszystkie słowa PANA i wszystkie prawa. I cały lud odpowiedział jednym głosem: Wypełnimy wszystkie słowa, które PAN powiedział. 4 Wtedy Mojżesz spisał wszystkie słowa PANA. (…) 7 Następnie wziął księgę przymierza i czytał ludowi, a oni powiedzieli: Wypełnimy wszystko, co PAN mówił, i będziemy posłuszni. 8 Mojżesz wziął też krew i pokropił lud, mówiąc: Oto krew przymierza, które PAN zawarł z wami, według wszystkich tych słów. (…) 12 Wtedy PAN powiedział do Mojżesza: Wstąp do mnie na górę i bądź tam, a dam ci kamienne tablice, prawo i przykazania, które napisałem, abyś ich nauczał.

Istotną częścią tego Bożego Prawa było Dziesięć Przykazań. Ponadto Bóg surowo zabronił czegokolwiek w tym Prawie zmieniać, dodawać albo usuwać (zob. część pierwszą artykułu). To Prawo i Przykazania zostały nadane Izraelitom (oraz tym, którzy chcieli się do Narodu Wybranego przyłączyć i przyjąć JHWH za swojego Boga) i na mocy Przymierza tylko oni byli zobowiązani je zachowywać. Niemniej jednak w tekście Nowego Testamentu zostały powtórzone wszystkie nakazy i zakazy zawarte w treści Dziesięciu Przykazań, których powinni przestrzegać chrześcijanie. Wszystkie poza jednym — przestrzeganiem szabatu.

O ile przestrzeganie tych przykazań nie jest ani gwarantem, ani warunkiem zbawienia (więcej o tym tutaj i tutaj), to jednak wszyscy przyznający się do Chrystusa powinni przykazania znać i się do nich stosować. Niestety, jak już wspomniałem w pierwszej części artykułu, większość ludzi mieniących się chrześcijanami Dziesięciu Przykazań nawet nie zna. Wynika to między innymi z tego, że zamiast sprawdzić, jak one zostały podane w Biblii, zaglądają do modlitewników albo katechizmów (katolickich, bo zazwyczaj takie można znaleźć w prawie każdym polskim domu). Zajrzyjmy zatem do takiego modlitewnika i zobaczmy, co tam jest napisane:

Dziesięć przykazań Bożych
1. Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną.
2. Nie będziesz brał* imienia Pana Boga twego nadaremno.
3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
4. Czcij ojca swego i matkę swoją.
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu.
9. Nie pożądaj żony bliźniego twego.
10. Ani żadnej rzeczy, która jego jest.

* [albo: wzywał, w zależności od wydawnictwa i roku wydania — red.]

Tak tekst przykazań brzmi w trzech książeczkach, które akurat miałem pod ręką (Do Ciebie Ojcze, Lublin 1980; Te Deum Laudamus. Modlitewnik katolicki, Warszawa 2001; Modlitewnik.. Z Panem Bogiem przez życie, Kraków 2006). Dokładnie taki sam „zestaw przykazań Bożych” znajdziemy w tzw. Katechizmie Bellarmina (Wykład nauki chrześcijańskiej ułożony z rozkazu Klemensa VIII Papieża przez kardynała Roberta Bellarmina, 1598/1850/2019), czy w Katechizmie św. Piusa X (2006; oryginalny tekst jest z końca XIX wieku).

Być może zauważyłeś, szanowny czytelniku (a jeśli nie, to zajrzyj do części pierwszej artykułu lub na schemat poniżej), że część przykazań jest skrócona, brakuje w całości przykazania drugiego, a w przykazaniu dotyczącym szabatu, szabat został zamieniony na jakiś „dzień święty”. Żeby liczba przykazań się zgadzała, biblijne przykazanie dziesiąte zostało podzielone na dwa. Podobnie jest też w amerykańskich oficjalnych katechizmach katolickich: tzw. Baltimore Catechism (1885/1933/2010) — przy czym w nim zachowano w przykazaniu słowo „szabat”, a także United States Catholic Catechism for Adults (2006) — w tym, zamiast „szabat”, przeczytamy już „Dzień Pański” (ang. Lord’s Day).

Natomiast w najnowszym, oficjalnym i obowiązującym Katechizmie Kościoła Katolickiego (KKK) z 1992 roku (z poprawkami z roku 1998) jest trochę inaczej. Zamiast skróconych wersji przykazań (jak wyżej) cytowane są wersety z Biblii (Tysiąclecia, wyd. 4, 1984), z 20 rozdziału Księgi Wyjścia. Można by się zatem spodziewać, że bedą one zacytowane w całości, zgodnie z tekstem biblijnym… No cóż, tak niestety nie jest (zob. też schemat poniżej):
– biblijne przykazanie pierwsze i drugie zostało złączone w jedno, przy czym pominięto większość wersetu 5 (po słowie „służył”) i cały werset 6;
– w przykazaniu trzecim (w KKK — drugim, bo numeracja jest przesunięta) pominięto połowę wersetu 7;
– w przykazaniu czwartym (w KKK — trzecim) pominięto połowę wersetu 10 i cały 11;
– żeby zachować liczbę dziesięciu przykazań, biblijne przykazanie dziesiąte zostało powtórzone dwa razy: jako przykazanie dziewiąte został zacytowany cały werset 17 z Księgi Wyjścia, a jako przykazanie dziesiąte — początek i koniec wersetu 17 z Księgi Wyjścia (tj. „Nie będziesz pożądał… żadnej rzeczy, która należy do bliźniego twego”) i werset 21 z Księgi Powtórzonego Prawa, ale z usuniętą pierwszą jego częścią (tj. „Nie będziesz pożądał żony swojego bliźniego.”) i to bez jakiegokolwiek zaznaczenia, że cytowany werset jest niepełny.

Jeżeli nie wierzysz, że taka manipulacja ma miejsce, zajrzyj do KKK — albo do wersji internetowej, albo do drukowanej (w moim wydaniu z 2002 r. są to strony 573 i 577, a cytaty z Biblii Tysiąclecia są odpowiednio przed numerami 2514 i 2534).

W tym miejscu powstrzymam się od jakiegokolwiek komentarza, za to raz jeszcze przywołam Mojżesza z Ksiegi Powtórzonego Prawa (wyróżnienia w cytowanych wersetach moje):

(Pwt 4:2) Nie dodawajcie do słowa, które ja wam nakazuję, ani z niego nie ujmujcie, abyście przestrzegali przykazań PANA, waszego Boga, które ja wam nakazuję.

* * *
Chciałbym teraz zwrócić uwagę na pewne kwestie związane z „interpretacją” przykazań Bożych w KKK, a dokładniej na dwa miejsca.

Pierwsze miejsce dotyczy komentarza do przykazania czwartego (w KKK — trzeciego). Po cytacie „Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić…” znajdziemy kilka trafnych, zgodnych z tekstem Biblii komentarzy (numery 2168–2173; których nie będę tu o nich pisał), po czym pod nagłówkiem zatytułowanym „Niedziela — wypełnienie szabatu”, w numerze 2175 czytamy:

„Niedziela wyraźnie różni się od szabatu, po którym następuje chronologicznie co tydzień; dla chrześcijan zastępuje szabat z jego przepisem obrzędowym. Przez Paschę Chrystusa niedziela wypełnia duchową prawdę szabatu żydowskiego i zapowiada wieczny odpoczynek człowieka w Bogu. Kult oparty na prawie przygotowywał misterium Chrystusa, a to, co było w nim praktykowane, było w pewnym sensie figurą odnoszącą się do Chrystusa (1 Kor 10:11) (…)”

Odwołanie do tekstu biblijnego — 1 Kor 10:11 — jak należałoby się spodziewać, ma potwierdzać powyższe stwierdzenia. Zadaj sobie, szanowny czytelniku, odrobinę trudu i sprawdź, o czym jest 10 rozdział Pierwszego Listu do Koryntian, zacznij od wersetu pierwszego… Zobaczysz, że cały ten rozdział Paweł poświęcił ostrzeżeniu przed bałwochwalstwem i kultem demonów. Nie ma tam nic o szabacie i niedzieli. Ani słowa.

Poza tym, w tekście Biblii nie znajdziemy nigdzie informacji, jakoby niedziela — czyli pierwszy dzień tygodnia — zastępowała chrześcijanom szabat. Nie znajdzie się też potwierdzenia tezy, że chrześcijanie zastąpili w Bożym planie zbawienia Żydów i są teraz „nowym Izraelem”, ale to zupełnie inny temat…

Drugie miejsce, o którym chciałbym wspomnieć, to uzasadnienie kultu obrazów i figur. Według KKK taki kult nie jest sprzeczny z przykazaniem Bożym. Po pierwsze dlatego, że — jak czytamy w numerze 2130:

„Już w Starym Testamencie Bóg polecił lub pozwolił wykonywać znaki, które w sposób symboliczny miały prowadzić do zbawienia przez Słowo Wcielone, jak wąż miedziany, arka Przymierza i cherubiny”.

Rzeczywiście, Bóg polecił wykonać te przedmioty, ale one nigdy nie były — i nie miały być — obiektami kultu. Zobacz zresztą sam co na ten temat mówi Biblia:

(2 Krl 18:1–6) 1 W trzecim roku Ozeasza, syna Eli, króla Izraela, Ezechiasz, syn Achaza, króla Judy, zaczął królować. (…) 3 Czynił on to, co było słuszne w oczach PANA, (…) 4 Zniósł wyżyny, rozbił posągi, powycinał gaje i potłukł węża miedzianego, którego uczynił Mojżesz, bo aż do tego czasu synowie Izraela palili mu kadzidło, i nazwał go Nehustan [tj. lekceważąco: kawałek miedzi — red.]. 5 Zaufał PANU, Bogu Izraela. (…). 6 Przylgnął bowiem do PANA i nie odstępował od niego, ale przestrzegał jego przykazań, które PAN nadał Mojżeszowi.

(2 Kings 18:4 KJV 1900) He removed the high places, and brake the images, and cut down the groves, and brake in pieces the brasen serpent that Moses had made: for unto those days the children of Israel did burn incense to it: and he called it Nehushtan.

I po drugie dlatego, że — jak czytamy w numerze 2131:

„Opierając się na misterium Słowa Wcielonego, siódmy sobór powszechny w Nicei (787 r.) uzasadnił — w kontrowersji z obrazoburcami — kult obrazów przedstawiających Chrystusa, jak również Matkę Bożą, aniołów i świętych. Syn Boży, przyjmując ciało, zapoczątkował nową „ekonomię” obrazów.

Zajrzyjmy w takim razie do orzeczeń soboru Nicejskiego. Oto fragmenty Dekretu wiary:

14. (…) orzekamy z całą dokładnością i z troską o wiarę, że przedmiotem kultu powinny być nie tylko wizerunki drogocennego i ożywiającego Krzyża, lecz tak samo czcigodne i święte obrazy malowane, ułożone w mozaikę lub wykonane innym sposobem, które umieszcza się ze czcią w świętych kościołach Bożych, na naczyniach liturgicznych i na szatach, na ścianach czy na desce, w domach czy przy drogach. 15. Są one wyobrażeniami naszego Pana Jezusa Chrystusa, Boga i Zbawiciela, Niepokalanej Pani naszej, świętej Bożej Rodzicielki, godnych czci Aniołów oraz wszystkich świętych i świątobliwych mężów. (…) 16. Nie otacza się ich jednak taką adoracją, jaka według naszej wiary należy się wyłącznie Naturze Bożej. (…) „Cześć oddawana wizerunkowi przechodzi na prototyp”; a kto składa hołd obrazowi, ten go składa Istocie, którą obraz przedstawia.

Czy na potwierdzenie tego orzeczenia podano jakikolwiek cytat z Pisma Świętego? Nie, ani jednego. Poza tym, skoro według dekretu „cześć oddawana wizerunkowi przechodzi na prototyp”, to w ten sposób oddaje się cześć aniołom, świętym mężom itd. A czy Bóg pozwala na oddawanie czci ludziom albo aniołom? Nie. Wystarczy siegnąć do Biblii, żeby się o tym przekonać:

(Ap 22:8–9) 8 (…) A gdy usłyszałem i zobaczyłem, upadłem do nóg anioła, który mi to pokazywał, aby oddać mu pokłon [gr. proskynesai]. 9 Lecz powiedział do mnie: Nie rób tego, bo jestem sługą z tobą i twoimi braćmi prorokami, i z tymi, którzy zachowują słowa tej księgi. Bogu oddaj pokłon [gr. proskyneson].

Ale przecież w dekrecie soborowym zapisano, że wizerunków „nie otacza się (…) taką adoracją, jaka (…) należy się wyłącznie Naturze Bożej.” Czyżby? Zobaczmy w takim razie, co orzekł kolejny sobór — Konstantynopolitański IV — niecałe 100 lat później. W kanonie III czytamy (wyróżnienia moje):

„Wizerunek Pana naszego Jezusa Chrystusa powinien być otaczany czcią i adoracją [łac. adoretur] tak samo jak księgi świętych ewangelii i figura drogocennego krzyża; podobnie niech będą czczone obrazy Niepokalanej Matki Jego, Bożej Rodzicielki Marii oraz wszystkich świętych i aniołów. (…) 3. Jeśli więc ktoś nie oddaje czci [łac. adorat, gr. proskynei] obrazowi Chrystusa Zbawiciela, nie tylko nie ujrzy Jego postaci kiedy przyjdzie w ojcowskiej chwale, 4. aby być uwielbionym i uwielbić swoich świętych, lecz będzie wyłączony ze wspólnoty z Nim i oddalony od Jego blasku. 5. To samo mówimy o obrazie Niepokalanej Matki Jego i Bożej Rodzicielki, Marii. Malujemy także wizerunki świętych aniołów, według tego, jak zostali opisani słowami Bożych pism. 6. Ponadto obrazy najchwalebniejszych apostołów, proroków, męczenników, sławnych świątobliwych mężów 7. i w ogóle wszystkich świętych – czcimy i wielbimy [łac. adoramus, gr. proskynumen].

Dokumenty soborowe zostały zapisane w języku łacińskim, zachowało się też ich tłumaczenie na język grecki. Dlatego też podałem w nawiasach czasowniki, jakich oryginalnie użyto, by opisać w jaki sposób „poprawnie” należy czcić te wizerunki: łac. adoro i gr. proskyneo, czyli według polskiego tłumaczenia — oddawać cześć, adorować, uwielbiać. Grecki czasownik proskyneo oznacza w oryginalnym greckim Nowym Testamencie oddawanie czci Bogu; podobnie łaciński czasownik adoro (w Biblii przetłumaczonej na przełomie III i IV wieku na język łaciński, tzw. Wulgacie, oficjalnym i przez wieki jedynym dopuszczonym do czytania tekście Biblii kościoła katolickiego, aż do czasów reformacji). Czy autorzy dekretów soborowych tego nie wiedzieli…? A teraz sięgnijmy do Biblii, do fragmentu rozmowy Pana Jezusa Chrystusa z diabłem:

(Mt 4:9–10) 9 I [diabeł — red.] powiedział do niego: Dam ci to wszystko, jeśli upadniesz i oddasz mi pokłon [gr. proskyneses, łac. adoraveris]. 10 Wtedy Jezus powiedział mu: Idź precz, szatanie! Jest bowiem napisane: Panu, swemu Bogu, będziesz oddawał pokłon [gr. proskyneseis, łac. adorabis] i tylko jemu będziesz służył.

(Mat 4:9–10 VGCLEM) 9 et dixit ei: Hæc omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. 10 Tunc dicit ei Jesus: Vade Satana: Scriptum est enim: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies.

Przeczytaj uważnie te dwa zdania z Ewangelii według Mateusza jeszcze raz. Zobacz gdzie i w jakim znaczeniu jest tam użyte w oryginalnym, greckim tekście Ewangelii słowo proskyneo (i adoro w łacińskiej Wulgacie).

Nadal uważasz, że w dekretach soborów są rzeczywiście zdefiniowane jakieś dwa rodzaje kultu: inny dla Boga, a inny dla obrazów, figur, krzyży itp.? Myślisz, że przeciętny Kowalski potrafiłby wytłumaczyć co znaczy: „wizerunków nie otacza się taką adoracją, jaka należy się wyłącznie Naturze Bożej”? I jaka jest różnica w praktyce?

A może jednak nadszedł czas, żeby otwarcie przyznać, że tzw. „tradycja”, na którą cały czas powołuje się KKK uzasadniając rozmaite koncepcje i dogmaty, jest całkowicie sprzeczna ze słowem Bożym? Szanowny czytelniku, zdecyduj sam komu chcesz zaufać: człowiekowi czy Bogu, soborowym dogmatom czy Biblii.

* * *
Pozwolę sobie ten długi tekst, być może trudny do przełknięcia dla wielu osób, pozostawić bez końcowego podsumowania. Zakończę go raz jeszcze słowami Mojżesza — a raczej słowami Boga — z Księgi Powtórzonego Prawa:

(Pwt 30:15–19) 15 Oto dziś położyłem przed tobą życie i dobro oraz śmierć i zło; 16 Gdyż dziś ci nakazuję, abyś miłował PANA, swego Boga, i chodził jego drogami, i przestrzegał jego przykazań, ustaw i praw, abyś żył i rozmnożył się, i PAN, twój Bóg, będzie ci błogosławił w ziemi, do której idziesz, aby ją posiąść. 17 Jeśli zaś twoje serce odwróci się i nie posłuchasz, ale dasz się odwieść, będziesz oddawał pokłon innym bogom i im służył; 18 Oznajmiam wam dziś, że na pewno zginiecie i nie przedłużycie swych dni na ziemi, do której się przeprawiasz przez Jordan, aby tam wejść i posiąść ją. 19 Biorę dziś na świadków przeciwko wam niebo i ziemię, że położyłem przed tobą życie i śmierć, błogosławieństwo i przekleństwo. Wybierz więc życie, abyś żył, ty i twoje potomstwo;

Postscriptum 1

Rzućmy okiem raz jeszcze na fragment z Drugiej Księgi Królewskiej i sprawdźmy dokładniej, co zniszczył Ezechiasz, chcąc aby on sam i lud Izraela przestrzegał przykazań:

(2 Krl 18:4–6) 1 W trzecim roku Ozeasza, syna Eli, króla Izraela, Ezechiasz, syn Achaza, króla Judy, zaczął królować. (…) 3 Czynił on to, co było słuszne w oczach PANA, (…) 4 Zniósł wyżyny, rozbił posągi, powycinał gaje i potłukł węża miedzianego, którego uczynił Mojżesz, bo aż do tego czasu synowie Izraela palili mu kadzidło, i nazwał go Nehustan.

– zniósł (usunął) wyżyny (heb. habbamot) — hebrajskie słowo bama określa położone na wzniesieniu, czasem specjalnie usypanym, miejsce bałwochwalczego kultu, gdzie ustawione były ołtarz i inne rzeczy potrzebne do składania darów, ofiar i palenia kadzidła bożkom; pierwszy raz w Biblii to słowo pojawia się w następującym fragmencie w Księdze Kapłańskiej:

(Kpł 26:13–30) 13 Ja jestem PAN, wasz Bóg, który wyprowadził was z ziemi Egiptu, (…) 14 Jeśli jednak nie posłuchacie mnie i nie wykonacie wszystkich tych przykazań; 15 (…) i złamiecie moje przymierze; (…) 30 Zniszczę wasze wyżyny, zburzę wasze posągi i rzucę wasze szczątki na szczątki waszych bożków, a moja dusza będzie się wami brzydzić.

– rozbił posągi (heb. hammacewot) — hebrajskie słowo macewa jest użyte w Biblii 34 razy i oznacza kamienny słup/pomnik stawiany na pamiątkę jakiegoś wydarzenia (w tym znaczeniu głównie w Księdze Rodzaju, np. Rdz 28:18) albo figurę/posąg/stelę jako obiekt bałwochwalczego kultu, np.:

(Kpł 26:1) Nie czyńcie sobie bożków ani rzeźbionego posągu ani nie stawiajcie stel, ani kamiennych rzeźb w waszej ziemi, by im oddawać pokłon, bo ja jestem PAN, wasz Bóg.

– powycinał gaje (heb. haaszera) — hebrajskie słowo aszera to nazwa drewnianego, ustawianego pionowo pala, reprezentującego Aszerę/Isztar (więcej o Isztar tutaj), boginię płodności (dlatego też niektórzy archeolodzy uważają, że mógł być równocześnie symbolem zgoła czego innego…), który był umieszczany w „świętym gaju”, często obok ołtarza Baala:

(Sdz 6:28–30) 28 A gdy mieszkańcy miasta wstali wczesnym rankiem, zobaczyli zburzony ołtarz Baala i ścięty gaj, który był obok niego, (…) 29 I mówili jeden do drugiego: Któż to uczynił? A gdy się o to pytali i dowiadywali, powiedzieli: Uczynił to Gedeon, syn Joasza. 30 Wtedy mieszkańcy miasta powiedzieli do Joasza: Wyprowadź swego syna, niech umrze, gdyż zburzył ołtarz Baala i ściął gaj, który był przy nim.

– potłukł (rozbił na kawałki) węża miedzianego (heb. nechasz hannechoszet) — tego węża wykonał Mojżesz na polecenie Boga (cała historia jest opisana w 21 rozdziale Księgi Kapłańskiej), ale nie było mowy o oddawaniu czci temu metalowemu wężowi; niestety z czasem Żydzi zaczęli to robić; dlatego Ezechiasz kazał go zniszczyć, a dodatkowo nazwał go z lekceważeniem — przekręcając nechasz hannechoszet na nechusztan — „kawałkiem miedzi” (dziś powiedzielibyśmy kolokwialnie: kupa złomu), czym niewątpliwie obraził „uczucia religijne” wielu pobożnych Żydów i gdyby nie był królem, zapewne zostałby za to przykładnie ukarany…

Szanowni czytelnicy Do lektury kolejnych tekstów zapraszamy na naszą stronę pod adresem: jan1248.pl. Materiały, które znajdują się już na tym blogu, są dostępne również na nowej stronie, w dziale Artykuły.

• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Cytaty oznaczone (KJV 1900) pochodzą z The Holy Bible: King James Version. (2009). (Electronic Edition of the 1900 Authorized Version). Bellingham, WA: Logos Research Systems, Inc.
• Cytaty oznaczone (VGCLEM) pochodzą z Biblia Sacra juxta Vulgatam Clementinam. (2005). (Ed. electronica). Bellingham, WA: Logos Bible Software.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG i KJV tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Do poczytania

Tekst hebrajski i grecki oraz łaciński i angielski Biblii

• Biblia Hebraica Stuttgartensia: SESB Version. (2003). (electronic ed.). Stuttgart: German Bible Society.
• The Lexham Hebrew Bible. (2012). Bellingham, WA: Lexham Press.
• Stephen’s 1550 Textus Receptus: with morphology. (2002). Bellingham, WA: Logos Bible Software.
• Aland, K., Aland, B., Karavidopoulos, J., Martini, C. M., & Metzger, B. M. (2012). Novum Testamentum Graece (28th Edition). Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft.
• Biblia Sacra Vulgata: Iuxta Vulgatem Versionem. (1969). (electronic edition of the 3rd edition.). Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft.
• Biblia Sacra juxta Vulgatam Clementinam. (2005). (Ed. electronica). Bellingham, WA: Logos Bible Software.
• Jewish Publication Society of America. (1917). Torah Nevi’im u-Khetuvim. The Holy Scriptures according to the Masoretic text. Philadelphia, PA: Jewish Publication Society of America.

Dokumenty

• A catechism in Christian doctrine. (1933). New York, Cincinnati: Benziger brothers.
• Baron, A., & Pietras, H. (2002). Dokumenty soborów powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski. T. 1, Nicea I, Konstantynopol I, Efez, Chalcedon, Konstantynopol II, Konstantynopol III, Nicea II (325-787). Kraków: Wydawnictwo WAM - Księża Jezuici.
• Baron, A., & Pietras, H. (2003). Dokumenty soborów powszechnych. Tekst grecki, łaciński, polski. T. 2, Konstantynopol IV, Lateran I, Lateran II, Lateran III, Lateran IV, Lyon I, Lyon II, Vienne (869-1312). Kraków: Wydawnictwo WAM - Księża Jezuici.
• Bellarmin, R. (2019). Wykład nauki chrześcijańskiej ułożony z rozkazu Klemensa VIII papieża (A. Jełowicki, tłum.). Sandomierz: Armoryka.
• Katechizm Kościoła Katolickiego. (2002). (2 poprawione ed.). Poznań: Wydawnictwo „Pallottinum”.
• Katechizm św. Piusa X. Vademecum katolika. (2006). (M. Karas, tłum.). Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia.
• United States Catholic catechism for adults. (2006). Washington, D.C.: United States Conference of Catholic Bishops.

Modlitewniki (tylko te, do których zajrzałem)

• Do Ciebie Ojcze. Modlitewnik. (1980). (wyd. 3). Lublin: Wydawnictwo Kurii Biskupiej.
• Polskie Duszpasterstwo Polowe W. P. na Środkowym Wschodzie. (1942). Panie, pozostań z nami. Modlitewnik i śpiewnik (wyd. 2 uzupełnione). Jerozolima: Siostry Elżbietanki.
• Smoliński, L. (2016). Z Panem Bogiem przez życie. Modlitewnik. Kraków: Dom Wydawniczy „Rafael”.
• Szyca, J. (1935). Chwalmy Pana. Modlitewnik i śpiewnik (wyd. 8.). Częstochowa: Jan i Leon Szyma.
• Te Deum laudamus. Modlitewnik katolicki. (2001). Warszawa: Wydawnictwo Te Deum.

Słowniki

• Barry, J. D., Bomar, D., Brown, D. R., Klippenstein, R., Mangum, D., Sinclair Wolcott, C., … Widder, W. (Eds.). (2016). In The Lexham Bible Dictionary. Bellingham, WA: Lexham Press.
• Bobrowski, A., Brodka, D., Korpanty, J., & Wolanin, H. (2001). Słownik łacińsko-polski. T. 1, A-H. (J. Korpanty, red.). Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN.
• Lewis, C. T., & Short, C. (1891). Harpers’ Latin Dictionary. New York; Oxford: Harper & Brothers; Clarendon Press.
• Swanson, J. (1997). Dictionary of Biblical Languages with Semantic Domains: Greek (New Testament) (electronic ed.). Oak Harbor: Logos Research Systems, Inc.
• Swanson, J. (1997). Dictionary of Biblical Languages with Semantic Domains: Hebrew (Old Testament) (electronic ed.). Oak Harbor: Logos Research Systems, Inc.

W Polsce prawie każdy wie, co to jest Dziesięć Przykazań i mniej więcej kojarzy, skąd się one wzięły, ale równocześnie prawie nikt nie potrafi ich wszystkich prawidłowo wymienić. Dlaczego tak się dzieje? Zdecydowana większość ludzi, którzy cokolwiek o tych przykazaniach wiedzą, widziała ich treść w jakimś katechizmie* bądź w modlitewniku popularnie zwanym książeczką do nabożeństwa. Dodatkowo okazuje się, że treść i podział Dziesięciu Przykazań w katechizmach i modlitewnikach (katolickich) odbiega od tego, co mamy zapisane w Biblii. I to w każdej Biblii, również w tych wydawanych przez katolickie wydawnictwa i aprobowanych, podobnie zresztą jak katechizmy i modlitewniki, przez odpowiednie władze kościelne.** Zajrzyjmy zatem najpierw do tekstu Biblii, a potem (w części drugiej artykułu) do kilku publikacji, w których zmieniono treść objawionego tekstu, nie zważając na wyraźny zakaz Boga, aby tego nie robić.

* * *
Dziesięć Przykazań znajdziemy w Biblii w dwóch księgach: w rozdziale 20 Księgi Wyjścia oraz w rozdziale 5 Księgi Powtórzonego Prawa. Obie księgi zostały spisane przez Mojżesza, zgodnie z tym, co powiedział do niego sam Bóg. W Księdze Wyjścia, opisującej między innymi wydarzenia na górze Synaj (inaczej: Horeb), Mojżesz zapisał (wyróżnienia w cytowanych wersetach moje):

(Wj 20:1–17) 1 I Bóg mówił te wszystkie słowa:
2 Ja jestem PAN, twój Bóg, który cię wyprowadził z ziemi Egiptu, z domu niewoli.
3 Nie będziesz miał innych bogów przede mną [przykazanie pierwsze].
4 Nie będziesz czynił sobie żadnego rzeźbionego posągu ani żadnej podobizny czegokolwiek, co jest w górze na niebie, co jest nisko na ziemi ani co jest w wodach pod ziemią. 5 Nie będziesz oddawał im pokłonu ani nie będziesz im służył, bo ja jestem PAN, twój Bóg, Bóg zazdrosny, nawiedzający nieprawość ojców na synach do trzeciego i czwartego pokolenia tych, którzy mnie nienawidzą; 6 A okazujący miłosierdzie tysiącom tych, którzy mnie miłują i strzegą moich przykazań. [przykazanie drugie]
7 Nie będziesz brał imienia PANA, twego Boga, nadaremnie, gdyż PAN nie zostawi bez kary tego, który bierze jego imię nadaremnie. [przykazanie trzecie]
8 Pamiętaj o dniu szabatu, aby go święcić. 9 Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie swoje prace; 10 Ale siódmy dzień jest szabatem PANA, twego Boga. W tym dniu nie będziesz wykonywał żadnej pracy — ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twoje bydło, ani twój gość, który jest w obrębie twoich bram. 11 PAN bowiem przez sześć dni stworzył niebo i ziemię, morze i wszystko, co jest w nich, a siódmego dnia odpoczął. Dlatego PAN błogosławił dzień szabatu i uświęcił go. [przykazanie czwarte]
12 Czcij swego ojca i swoją matkę, aby twoje dni były długie na ziemi, którą PAN, twój Bóg, da tobie. [przykazanie piąte]
13 Nie będziesz zabijał. [przykazanie szóste]
14 Nie będziesz cudzołożył. [przykazanie siódme]
15 Nie będziesz kradł. [przykazanie ósme]
16 Nie będziesz fałszywie świadczył przeciw twemu bliźniemu. [przykazanie dziewiąte]
17 Nie będziesz pożądał domu twego bliźniego ani nie będziesz pożądał żony twego bliźniego, ani jego sługi, ani jego służącej, ani jego wołu, ani jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twego bliźniego. [przykazanie dziesiąte]

Natomiast w Księdze Powtórzonego Prawa — zawierającej opis wydarzeń z ostatnich miesięcy życia Mojżesza i przygotowania do wejścia do ziemi obiecanej — Mojżesz opisał, jak przypominał kolejnemu pokoleniu Izraelitów (bo od zawarcia przymierza na Synaju upłynęło 40 lat) między innymi treść Dziesięciu Przykazań. Nie będę tego fragmentu przytaczać w całości, ponieważ jest prawie identyczny do zacytowanego powyżej (łatwo to sprawdzisz: Pwt 5:5–21). Jedyna widoczna różnica jest taka, że zamiast „PAN bowiem przez sześć dni stworzył niebo i ziemię (…) dzień szabatu i uświęcił go”, w Księdze Powtórzonego Prawa czytamy:

(Pwt 5:15) I pamiętaj, że byłeś niewolnikiem w ziemi Egiptu i że PAN, twój Bóg, wyprowadził cię stamtąd potężną ręką i wyciągniętym ramieniem. Dlatego PAN, twój Bóg, nakazał ci obchodzić dzień szabatu.

Mojżesz trzykrotnie zapewnił słuchający go lud, że Bóg osobiście te Dziesięć Przykazań zapisał na kamiennych tablicach:

(Pwt 4:12–13) 12 I PAN przemówił do was spośród ognia. (…) 13 Wówczas oznajmił wam swoje przymierze, które nakazał wam wypełniać, dziesięć przykazań, które napisał na dwóch kamiennych tablicach.

(Pwt 5:22) Te słowa wypowiedział PAN do całego waszego zgromadzenia na górze spośród ognia, obłoku i ciemności donośnym głosem. I nic nie dodał. Potem napisał je na dwóch tablicach kamiennych i dał mi je.

(Pwt 9:9–11) 9 Gdy wstąpiłem na górę, aby otrzymać kamienne tablice, (…) 10 Wtedy PAN dał mi dwie kamienne tablice zapisane palcem Boga, na których były wszystkie te słowa, które PAN powiedział wam na górze spośród ognia, (…) 11 (…) tablice przymierza.

A gdyby ta informacja nie wystarczyła, aby Żydzi w pełni zaakceptowali każde z przykazań oraz inne nakazy Boga i nie próbowali ich zmieniać, czy też w sposób pokrętny interpretować, Mojżesz wyraźnie zaznaczył:

(Pwt 4:2) Nie dodawajcie do słowa, które ja wam nakazuję, ani z niego nie ujmujcie, abyście przestrzegali przykazań PANA, waszego Boga, które ja wam nakazuję.

Ponownie powtórzył ten sam zakaz w rozdziale 12, tym razem łącząc go dodatkowo z pierwszym i drugim przykazaniem:

(Pwt 12:30–32) 30 Strzeż się, byś się nie dał usidlić, idąc za nimi [bogami innych narodów — red.], gdy będą wytępione przed tobą [te narody — red.]; nie pytaj się też o ich bogów, mówiąc: W jaki sposób te narody służyły swoim bogom? Tak samo i ja uczynię. 31 Nie uczynisz tak PANU, swemu Bogu, gdyż wszystko, czym brzydzi się PAN i czego nienawidzi, czynili swoim bogom; (…) 32 Cokolwiek wam nakazuję, pilnie wypełniajcie. Nic do tego nie dodasz ani od tego nie ujmiesz.

Podobne ostrzeżenia znajdziemy zresztą w Księdze Przysłów:

(Prz 30:5–6) 5 Każde słowo Boga jest czyste; on jest tarczą dla tych, którzy mu ufają. 6 Nie dodawaj nic do jego słów, aby cię nie strofował i abyś nie okazał się kłamcą.

oraz w Księdze Apokalipsy:

(Ap 22:18–19) 18 Oświadczam zaś każdemu, kto słucha słów proroctwa tej księgi: Jeśli ktoś dołoży coś do tego, dołoży mu też Bóg plag opisanych w tej księdze; 19 A jeśli ktoś odejmie coś ze słów księgi tego proroctwa, odejmie też Bóg jego dział z księgi życia i ze świętego miasta, i z rzeczy, które są opisane w tej księdze.

* * *
Wróćmy do tekstu Dziesięciu Przykazań. Zauważ, że wszystkie przykazania (poza piątym) zawierają zwrot „nie będziesz” (heb. lo, czyli „nie”, ang. thou shalt not), przy czym przykazanie drugie zaczyna się od „pamiętaj” — a więc: nie będziesz miał…, nie będziesz czynił… itd. Są to kategoryczne zakazy. Bóg jasno i dobitnie zabronił robić niektóre rzeczy. A jeżeli przeczytamy pozostałe części Pięcioksięgu zawierające szczegółowe przepisy Prawa, dowiemy się, że przekroczenie pewnych przykazań miało być karane śmiercią (także przykazania dotyczącego szacunku do rodziców) — zachęcam Cię, szanowny czytelniku, do osobistej lektury nastepujących wersetów: Wj 21:12–23, Wj 22:20–30, Wj 31:14.

Nie będziemy tu szczegółowo analizować każdego z przykazań. Chciałbym natomiast zwrócić uwagę na to, że dwa z dziesięciu przykazań są znacznie bardziej rozbudowane niż pozostałe i właśnie te chciałbym omówić dokładniej. Są to:
— przykazanie drugie, którego treść jest przeciętnemu Polakowi zupełnie nieznana, a które dotyczy zakazu tworzenia rzeźb czy obrazów i oddawania im czci;
— przykazanie czwarte, które dotyczy przestrzegania szabatu i zakazu wykonywania jakiejkolwiek pracy w tym dniu.

* * *
Przykazanie drugie zabrania tworzenia wizerunków czegokolwiek, co istnieje, w celu oddawania czci tym wizerunkom. I nie ma tu żadnego rozróżnienia — przynajmniej ja takiego nie widzę — na obrazy roślin, zwierząt, ludzi, aniołów, gwiazd, czy wreszcie wyobrażeń jakichś „bogów”. W treści tego zakazu nie znajdziemy też wzmianki, że istnieje różnica pomiędzy oddawaniem czci samemu wizerunkowi a oddawaniem czci prawdziwemu bytowi, który ten wizerunek przedstawia. Zakaz jest jasny, prosty i nie wymaga żadnych filozoficzno-teologicznych rozważań, wyjaśnień i pokrętnych tłumaczeń: nie będziesz czynił sobie żadnej podobizny czegokolwiek i nie będziesz oddawał jej pokłonu. Kropka.

Zauważ, szanowny czytelniku, co jeszcze z treści drugiego przykazania wynika: jeśli ktoś kłania się obrazom i posągom, to nienawidzi Boga (zob. werset 5). Nieistotne jest przy tym, co taki człowiek twierdzi o różnych „poziomach” albo „rodzajach” oddawania czci.*** Powtórzę jeszcze raz: zakaz jest jasny — nie będziesz sporządzał żadnych wizerunków i nie będziesz ich w żaden sposób czcił. A co z obrazami/figurami wyobrażającymi samego Boga, który najczęściej jest przedstawiany pod postacią mężczyzny z brodą? Albo z aniołami przedstawianymi zazwyczaj jako młodzieńcy albo małe, pyzate dzieci, a czasem nawet jako kobiety, zawsze ze skrzydłami? (więcej o tym wkrótce). Odpowiedź znajdziesz w czwartym rozdziale Księgi Powtórzonego Prawa:

(Pwt 4:12–19) 12 I PAN przemówił do was spośród ognia. Usłyszeliście dźwięk słów, lecz nie widzieliście żadnej postaci, tylko głos usłyszeliście. 13 Wówczas oznajmił wam swoje przymierze, które nakazał wam wypełniać, dziesięć przykazań, które napisał na dwóch kamiennych tablicach. (…) 15 Strzeżcie więc pilnie swoich dusz, gdyż nie widzieliście żadnej postaci w dniu, w którym PAN przemówił do was na Horebie spośród ognia; 16 Abyście się nie zepsuli i nie czynili sobie rzeźbionego posągu, podobizny wszelkiej postaci w kształcie mężczyzny lub kobiety; 17 W kształcie jakiegokolwiek zwierzęcia, które jest na ziemi, w kształcie wszelkiego ptaka skrzydlatego, który lata w powietrzu; 18 W kształcie czegokolwiek, co pełza po ziemi, w kształcie wszelkiej ryby, która jest w wodach pod ziemią. 19 I abyś — gdy podniesiesz swoje oczy ku niebu i ujrzysz słońce, księżyc i gwiazdy, cały zastęp niebios — nie dał się zwieść, by oddać im pokłon i im służyć, (…)

(Deut 4:15–16 KJV 1900) 15 (…) for ye saw no manner of similitude on the day that the Lord spake unto you in Horeb out of the midst of the fire: 16 Lest ye corrupt yourselves, and make you a graven image, the similitude of any figure, the likeness of male or female,

Niektórzy twierdzą, że ponieważ Pan Jezus Chrystus był człowiekim i wielu ludzi Go przecież widziało, to od tego czasu wspomniane wyżej starotestamentowe zakazy nie obowiązują. Naprawdę? Jeżeli też tak uważasz, to wskaż mi, proszę, w tekście NT jakikolwiek werset mówiący o tym, że chrześcijanie namalowali sobie obraz Jezusa albo wystawili pomnik zamordowanemu Szczepanowi, czy też Jakubowi. A może jakiś inny przykład? Czekam. Czekam… Proszę bardzo, przeczytaj cały Nowy Testament od początku do końca i z powrotem. Jeszcze chwilę poczekam… Jakikolwiek werset? Nie ma?

Księgi Nowego Testamentu zostały spisane w okresie kilkudziesięciu lat po śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa. Przedstawiają one między innymi rozwój chrześcijaństwa i problemy pierwszych wierzących. Ale wygląda na to, że w ciągu tych lat żaden z Apostołów nie wpadł na pomysł, aby namalować obraz Jezusa, albo zlecić wykonanie Jego popiersia, żeby w ten sposób przekazać kolejnym pokoleniom, jak On wyglądał. Jedynie Jan opisał (w Apokalipsie) wygląd zewnętrzny Pana Jezusa Chrystusa:

(Ap 1:14–16) 14 Jego głowa i włosy były białe jak biała wełna, jak śnieg, a jego oczy jak płomień ognia. 15 Jego stopy podobne do mosiądzu, jakby w piecu rozżarzonego, a jego głos jak szum wielu wód. 16 W swej prawej ręce miał siedem gwiazd, a z jego ust wychodził ostry miecz obosieczny. Jego oblicze było jak słońce, gdy świeci w pełni swej mocy.

Jak widzisz, nawet ten opis nijak się ma do rozmaitych obrazków, figurek, krucyfiksów, posągów i zabytkowych ołtarzy, które można spotkać praktycznie wszędzie, a o które wielu „pobożnych” ludzi dba niejednokrotnie znacznie bardziej niż o swoich bliskich. A wiesz, co Bóg o takim postępowaniu powiedział?

(Mk 7:9–13) 9 Mówił im też [Jezus — red.]: Całkowicie znosicie przykazanie Boże, aby zachować swoją tradycję. 10 Mojżesz bowiem powiedział: Czcij swego ojca i swoją matkę, oraz: Kto złorzeczy ojcu albo matce, niech poniesie śmierć. 11 Ale wy mówicie: Jeśli człowiek powie ojcu albo matce: To, co powinieneś otrzymać ode mnie jako pomoc, to Korban, to znaczy dar przeznaczony na ofiarę — będzie bez winy. 12 I nie pozwalacie mu nic więcej uczynić dla swego ojca albo matki; 13 Wniwecz obracając słowo Boże przez waszą tradycję, którą przekazaliście. I wiele innych tym podobnych rzeczy czynicie.

* * *
Przykazanie czwarte dotyczy szabatu, to jest siódmego dnia tygodnia. Jeszcze raz powtórzę: dotyczy SZABATU, a nie różnych dni świątecznych, które Bóg nakazał przestrzegać Izraelitom (zob. Kpł 23 i Pwt 16). I tę ostatnią informację również podkreślę: IZRAELITOM, a zatem w szczególności potomkom Abrahama, Izaaka i Jakuba (tj. Izraela, zob. Rdz 32:28). Przykazanie to oczywiście nie ma też nic wspólnego ze „świętowaniem” niedzieli (nieco więcej o tym w części drugiej artykułu).

W tym przykazaniu Bóg dodatkowo przypomina, że to On stworzył cały świat i zrobił to w sześć dni. Tekst hebrajski 11 wersetu ma ponadto przestawiony szyk wyrazów, dosł.: „Bo sześć dni stworzył JHWH niebo i ziemię…”. Dzięki temu zabiegowi akcent położony jest na słowa „bo sześć dni” (heb. ki szeszet jamim), czyli na sześć 24-godzinnych dni, od zachodu słońca do kolejnego zachodu słońca (zob. Rdz 1:5; więcej o stworzeniu tutaj, a o figurach stylistycznych tutaj).

Przy okazji zwracam uwagę na fakt, że według Biblii to sobota jest ostatnim, siódmym dniem tygodnia:

(Mt 28:1) A gdy skończył się szabat i świtało pierwszego dnia tygodnia, Maria Magdalena i druga Maria przyszły obejrzeć grób.

Warto też wspomnieć, że używany powszechnie angielski termin week-end (pierwszy raz znaleziony w piśmie z 1638 roku) oznaczający sobotę i niedzielę, jest mylący, bo sugeruje, że tydzień kończy się niedzielą. W słownikach języka polskiego też możemy znaleźć, że niedziela to „ostatni, czyli siódmy dzień tygodnia, wolny od pracy”. Jako ciekawostkę dodam, że angielska nazwa niedzieli — Sunday — jest tłumaczeniem łac. dies solis (= gr. hemera heliu), a więc znaczy dosłownie „dzień słońca” (za to polskie słowo niedziela pochodzi od prasłowiańskiego nedelati — nie pracować, nie działać).

* Według definicji słownikowej, katechizm to zwięzły wykład podstawowych zasad wiary chrześcijańskiej, zwykle w formie pytań i odpowiedzi; też książka zawierająca ten wykład.
** Chodzi o tzw. Nihil obstat (nic nie stoi na przeszkodzie), tj. orzeczenie, że treści zawarte w książce nie są sprzeczne z doktryną Kościoła w kwestiach wiary i moralności oraz Imprimatur, tj. zezwolenie władzy kościelnej na druk książki.
*** Zainteresowanym polecam przestudiowanie znaczenia terminów: latria, dulia i hyperdulia.

(część 2 tutaj)

• Ilustracja pochodzi z: The Illuminated Bible, containing the Old and New Testaments, translated out of the original tongues, and with the former translations diligently compared and revised . . . embellished with sixteen hundred historical engravings by J. A. Adams, more than fourteen hundred of which of which are from original designs by J. G. Chapman. New-York, Harper & Brothers, Publishers, 82 Cliff-Street, 1846.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Cytaty oznaczone (KJV 1900) pochodzą z The Holy Bible: King James Version. (2009). (Electronic Edition of the 1900 Authorized Version). Bellingham, WA: Logos Research Systems, Inc.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG i KJV tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Do poczytania

• Bobrowski, A., Brodka, D., Korpanty, J., & Wolanin, H. (2001). Słownik łacińsko-polski. T. 1, A-H (J. Korpanty, red.). Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN.
• Boryś, W. (2005). Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
• Lewis, C. T., & Short, C. (1891). Harpers’ Latin Dictionary. New York; Oxford: Harper & Brothers; Clarendon Press.
• Simpson, J. A., & Weiner, E. S. C. (Eds.). (1989). The Oxford English Dictionary. Oxford: Clarendon Press.

Tekst Biblii zawiera wiele figur stylistycznych, które — między innymi — wzmacniają obrazowość lub emocjonalność języka, czy też pozwalają opisać rzeczywistość niematerialną. Zdecydowana większość tych figur jest zrozumiała dla każdego człowieka posługującego się sprawnie swoim ojczystym językiem. Nie ma potrzeby znać ich nazw, definicji czy gramatycznych zawiłości. Czytając Biblię nie wolno zapominać, że takie figury w jej tekście są. Nie wolno także każdego wersetu i rozdziału „na siłę” interpretować w sensie dosłownym, bo ignorowanie — czasem celowe — różnych form językowych i (zazwyczaj oczywistych) figur retorycznych, prowadzi do zniekształcenia sensu wypowiedzi, a w rezultacie do absurdalnych interpretacji. A jest o to szczególnie łatwo, gdy wyrywa się pojedyncze wersety, a nawet ich fragmenty, z szerszego kontekstu.

W tej części artykułu krótko omówimy kolejne cztery figury stylistyczne, z którymi spotykamy się w księgach Biblii (część pierwsza tutaj, część druga tutaj). A następnie — być może w nowym dla Ciebie świetle — spojrzymy na szósty rozdział Ewangelii według Jana, którego treść od wieków budzi zagorzałe dyskusje i spory teologiczne.

* * *
Litota — (ang. i gr. meiosis) jest figurą stylistyczną polegająca na zastąpieniu wyrażenia określającego cechę czegoś wyrażeniem przeciwstawnym zaprzeczonym, np. niedrogi zamiast tani. O ile we współczesnym języku figura ta ma na celu osłabienie dobitności mowy, o tyle w tekście Biblii zastosowanie meiosis jest nieco inne. Polega bowiem na „pomniejszeniu” znaczenia jednego elementu, ale w celu uwydatnienia elementu przeciwstawnego na zasadzie kontrastu. Na przykład w Księdze Rodzaju czytamy:

Rdz 18:27 A Abraham odpowiedział: Oto ośmielam się teraz mówić do mojego Pana, choć jestem prochem i popiołem.

Abraham porównuje siebie do prochu i popiołu (zresztą słusznie, zob. Rdz 2:7), co jeszcze bardziej uwydatnia wielkość Boga, do którego się zwraca. Podobne kontrastowe zestawienie Izraelitów i Boga mamy u proroka Izajasza:

Iz 41:14 Nie bój się, robaczku, Jakubie, garstko ludu Izraela; ja cię wspomogę, mówi PAN i twój Odkupiciel, Święty Izraela.

Jeszcze inny przykład litoty znajdziemy w Ewangelii według Mateusza:

Mt 18:14 Tak też nie jest wolą waszego Ojca, który jest w niebie, aby zginął jeden z tych małych.

W rozdziale 6 Ewangelii według Jana czytamy:

J 6:35 (…) Kto przychodzi do mnie, nie [gr. u me] będzie głodny, a kto wierzy we mnie, nigdy nie [gr. u me] będzie odczuwał pragnienia.

gdzie mamy zestawione proste czynności „przychodzenia” i „wierzenia” z podwójnym, wzmocnionym zaprzeczeniem (gr. u me, dosł.: nie nie), które mamy w tym zdaniu dwa razy, i które znaczy: nigdy, na pewno nie, w żadnym razie.

Metonimia — to figura stylistyczna polegająca na oznaczeniu przedmiotu za pomocą nazwy oznaczającej inny przedmiot związany z poprzednim stosunkiem przyczyny do skutku, części do całości, itp.; chodzi tutaj o jakikolwiek związek skojarzeniowy, uchwytną zależność (zob. też część 2 tego artykułu). W tekście biblijnym uważny czytelnik odnajdzie metonimie przyczyny, skutku, podmiotu i okolicznika. Figura ta występuje w Biblii bardzo często i można by zacytować dziesiątki przykładów jej użycia. Ograniczę się do czterech wersetów.
— metonimia przyczyny — „Mojżesz i Prorocy” (jako autorzy ksiąg) zamiast pisma Mojżesza i Proroków:

Łk 16:29 Lecz Abraham mu powiedział: Mają Mojżesza i Proroków, niech ich słuchają.

— metonimia skutku — „dwa narody”, zamiast dwoje dzieci (które tym narodom dadzą początek):

Rdz 25:23–24 23 I PAN jej odpowiedział: Dwa narody są w twoim łonie i dwa ludy wyjdą z twego wnętrza. (…) 24 A gdy nadszedł czas porodu, okazało się, że w jej łonie były bliźnięta.

— metonimia podmiotu — „dom” zamiast rodzinę:

Hbr 11:7 Przez wiarę Noe, ostrzeżony przez Boga o tym, czego jeszcze nie widziano, kierowany bojaźnią zbudował arkę, aby ocalić swój dom. (…)

— metonimia okolicznika — „żniwo” zamiast zboże:

Jl 3:13 Zapuśćcie sierp, bo dojrzało żniwo. (…)

W Ewangelii według Jana metonimię znajdziemy na przykład w wierszu 63 szóstego rozdziału:

J 6:63 (…) Słowa, które ja wam mówię, są duchem i są życiem.

gdzie „duchem” i „życiem” oznaczają kolejno dar i działanie Ducha Bożego oraz dawanie życia wiecznego.

Synekdocha — to w zasadzie rodzaj metonimii. Jest figurą stylistyczną polegającą na użyciu nazwy całości lub ogółu przedmiotów na oznaczenie części lub jednego przedmiotu (albo na odwrót). Różnica jest taka, że w metonimii mamy powiązane dwa rzeczowniki, a synekdocha opiera się na powiązaniu dwóch pojęć/idei. W tekście Biblii znajdziemy synekdochę: rodzaju, gatunku, całości oraz części. Oto cztery przykłady zastosowania tej, bardzo często pojawiającej się w Biblii, figury stylistycznej:

Hbr 2:9 Ale widzimy Jezusa, który stał się niewiele mniejszy od aniołów, ukoronowanego chwałą i czcią za cierpienia śmierci, aby z łaski Boga zakosztował śmierci za wszystkich.

W powyższym wersecie zwrot „za wszystkich” oznacza bez różnicy (tj. za wszelkiego rodzaju ludzi), a nie bez wyjątku (tj. nie bezwarunkowo za każdego człowieka).

Wj 3:8 Dlatego zstąpiłem, aby wybawić go z ręki Egipcjan i wyprowadzić z tej ziemi do ziemi dobrej i przestronnej, do ziemi opływającej mlekiem i miodem, (…)

czyli do ziemi obfitującej we wszelkie dobra, w szczególności związane z uprawą roli i hodowlą zwierząt.

Rdz 6:12 Wtedy Bóg wejrzał na ziemię, a oto była zepsuta, bo wszelkie ciało wypaczyło swoją drogę na ziemi.

„wszelkie ciało”, czyli wszyscy ludzie, ale z wyjątkiem Noego.

Mt 16:17 Wtedy Jezus powiedział do niego: Błogosławiony jesteś, Szymonie, synu Jonasza, bo nie objawiły ci tego ciało i krew, ale mój Ojciec, który jest w niebie.

„Ciało i krew” oznacza tutaj naturę ludzką, w przeciwieństwie do boskiej.

W ewangelii według Jana Jezus mówi:

J 6:51 (…) A chleb, który ja dam, to moje ciało, które ja dam za życie świata.

W tej wypowiedzi słowo „ciało” zostało użyte na oznaczenie całej osoby (a zatem: dam siebie za życie świata).

Hyperbaton — to prosta figura stylistyczna polegająca na celowym przestawieniu naturalnego — tj. zgodnego ze składnią danego języka — szyku wyrazów w zdaniu. Jej celem jest zwrócenie specjalnej uwagi na pewne słowa, ich podkreślenie czy zaakcentowanie. Z uwagi na fakt, że każdy język posiada własne reguły składniowe, podczas tłumaczenia tekstu tę figurę jest czasami trudno zachować. W Pierwszym Liście do Tymoteusza Paweł napisał:

1 Tm 3:16 A bez wątpienia wielka jest tajemnica pobożności: Bóg objawiony został w ciele, (…)

Zauważ, że słowo „wielka” jest przestawione na początek (normalny szyk wyrazów byłby taki: tajemnica pobożności jest wielka).

Iz 34:4 (…) a niebiosa jak zwój zostaną zwinięte, (…)

W powyższym fragmencie wersetu z Izajasza podczas tłumaczenia hyperbaton zwracający uwagę na słowo niebiosa „zniknął”; w oryginalnym tekście hebrajskim kolejność wyrazów jest następująca: zostaną zwinięte, jak księga, niebiosa.

W szóstym rozdziale Ewangelii według Jana wielu uczniów, nie rozumiejąc o czym Jezus mówi, stwierdziło:

J 6:60 (…) Twarda to jest mowa, któż jej może słuchać?

Przymiotnik „twarda” został przestawiony na początek, aby położyć nacisk na trudne do zrozumienia słowa Jezusa.


* * *
W szóstym rozdziale Ewangelii według Jana, którego główną część stanowi dyskusja Jezusa z Żydami dotycząca chleba i życia, znajdziemy omówione wyżej cztery figury stylistyczne, a także metaforę (więcej tutaj). Przykładowe wersety z tego rozdziału, w których Jan — a w zasadzie Jezus — posłużył się tymi czterema figurami, podałem wyżej. Natomiast metafora, która również pojawia się w wielu zdaniach wypowiedzianych przez Pana, ma tu kluczowe znaczenie, ale o tym za chwilę. O ile przeoczenie (lub niezrozumienie) litoty czy metonimii nie spowoduje poważnych problemów w zrozumieniu sensu tego rozdziału, o tyle zignorowanie synekdochy, a szczególnie metafory, doprowadzi czytelnika do całkowicie błędnej interpretacji tekstu Biblijnego.

Dlaczego akurat w związku z tymi figurami stylistycznymi piszę o szóstym rozdziale Ewangelii według Jana? Ponieważ wiele osób twierdzi, że rozdział ten zawiera dowód na to, że podczas ostatniej wieczerzy paschalnej z uczniami Jezus w cudowny sposób zmienił niekwaszony chleb w swoje ciało, a wino — w swoją krew, po czym kazał swoim uczniom je zjeść i wypić (więcej tutaj). W szóstym rozdziale Jana czytamy przecież słowa wypowiedziane przez Pana Jezusa: „Ja jestem chlebem życia.” (wersety 35 i 48), „Jeśli nie będziecie jeść ciała Syna Człowieczego i pić jego krwi, nie będziecie mieć życia w sobie” (w. 53) albo „Kto je moje ciało i pije moją krew, ma życie wieczne” (w. 54)?

Rzeczywiście, takie słowa z ust Jezusa padły. Myślisz więc, szanowny czytelniku, że należy je rozumieć absolutnie dosłownie? A te słowa Jezusa też należy rozumieć dosłownie?

J 8:12 (…) Ja jestem [gr. ego eimi] światłością świata.
J 10:9 Ja jestem [gr. ego eimi] drzwiami.
J 14:6 (…) Ja jestem [gr. ego eimi] drogą, prawdą i życiem.
J 15:1 Ja jestem [gr. ego eimi] prawdziwą winoroślą, a mój Ojciec jest winogrodnikiem.

Powyższe wypowiedzi to metafory, nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Dlaczego więc te słowa:

J 6:35 (…) Ja jestem [gr. ego eimi] chlebem życia. Kto przychodzi do mnie, nie będzie głodny, a kto wierzy we mnie, nigdy nie będzie odczuwał pragnienia.

gdzie pierwsze zdanie ma identyczną konstrukcję gramatyczną, jak te powyżej, należałoby rozumieć dosłownie? To zdanie jest także metaforą. A o jaki głód i pragnienie chodzi w dalszej części tego wersetu?

* * *
Jan w swojej Ewangelii wiele razy pokazuje dyskusje Jezusa z ludźmi, którzy nie rozumieli w ogóle o czym On mówi. Weźmy na przykład rozmowę z Nikodemem:

J 3:3–4 3 Odpowiedział mu Jezus: Zaprawdę, zaprawdę powiadam ci: Jeśli się ktoś nie narodzi na nowo, nie może ujrzeć królestwa Bożego. 4 Nikodem zapytał go: Jakże może się człowiek narodzić, będąc stary? Czy może powtórnie wejść do łona swojej matki i narodzić się?

albo z Samarytanką:

J 4:10–11 10 Jezus jej odpowiedział: Gdybyś znała ten dar Boży i wiedziała, kim jest ten, który ci mówi: Daj mi pić, ty prosiłabyś go, a dałby ci wody żywej. 11 I powiedziała do niego kobieta: Panie, nie masz czym naczerpać, a studnia jest głęboka. Skąd więc masz tę wodę żywą?

czy dysputę z Żydami w Świątyni:

J 8:31–33 31 (…) Jeśli będziecie trwać w moim słowie, będziecie prawdziwie moimi uczniami. 32 I poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli. 33 Odpowiedzieli mu: My jesteśmy potomstwem Abrahama i nigdy nie służyliśmy nikomu. Jakże możesz mówić: Będziecie wolni?

Zauważyłeś, szanowny czytelniku, jakąś prawidłowość? Za każdym razem Pan Jezus posługując się rzeczami lub zdarzeniami znanymi każdemu z codziennego życia, mówił o sprawach duchowych i nienamacalnych. Tymczasem jego rozmówcy brali to, co mówił tylko dosłownie, zbyt dosłownie. Nawet uczniowie wielokrotnie nie rozumieli słów Jezusa, który w swoich wypowiedziach, łącząc świat materialny z duchowym, odnosił się do tego drugiego:

J 4:31–34 31 A tymczasem uczniowie prosili go: Mistrzu, jedz. 32 A on im powiedział: Ja mam pokarm do jedzenia, o którym wy nie wiecie. 33 Uczniowie więc mówili między sobą: Czy ktoś przyniósł mu jedzenie? 34 Jezus im powiedział: Moim pokarmem jest wypełniać wolę tego, który mnie posłał, i dokonać jego dzieła.

Dokładnie to samo dzieje się w szóstym rozdziale Ewangelii według Jana. Jezus objawia Żydom sprawy duchowe, które dotyczą wiary i życia wiecznego, a oni widzą tylko rzeczy doczesne.

Zastanów się zatem nad tymi słowami raz jeszcze:

John 6:53–54 53 I powiedział im Jezus: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Jeśli nie będziecie jeść ciała Syna Człowieczego i pić jego krwi, nie będziecie mieć życia w sobie. 54 Kto je moje ciało i pije moją krew, ma życie wieczne, a ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym.

Jeśli tę wypowiedź — dodajmy: wyrwaną z kontekstu — potraktujemy dosłownie, to wynika niej, że jedynym sposobem uzyskania życia wiecznego jest kanibalizm. Jest to zapewne szokujący dla niektórych wniosek, ale to właśnie jest w tych wersetach literalnie powiedziane: jedzenie ciała/mięsa ludzkiego i picie ludzkiej krwi jest niezbędnym warunkiem zmartwychwstania w dniu ostatecznym (to, że chodzi tu konkretnie o ciało i krew Chrystusa, a nie o jakiegokolwiek człowieka, niczego nie zmienia).

Zwolennicy takiej interpretacji tego fragmentu nie zauważają (a może nie chcą zauważyć), że spożywanie jakiejkolwiek krwi — nie mówiąc już o ludzkiej — było i jest przez Boga zakazane.* Zakaz ten jest w Biblii jasno zapisany i dotyczy czasów zanim Izrael otrzymał Prawo na górze Synaj:

Rdz 9:3–4 3 Wszystko, co się porusza i żyje, będzie dla was pokarmem, podobnie jak rośliny zielone, daję wam to wszystko. 4 Lecz nie będziecie jeść mięsa z jego życiem, to jest z jego krwią.

okresu, w którym Żydzi kierowali się Prawem spisanym przez Mojżesza (ten zakaz jest w Pięcioksięgu powtórzony wielokrotnie):

Kpł 17:14 (…) Krwi wszelkiego ciała spożywać nie będziecie, bo życiem wszelkiego ciała jest jego krew. Ktokolwiek ją spożywa, zostanie wytracony.

i czasów chrześcijan — w liście Apostołów do nawróconych pogan czytamy:

Dz 15:28–29 28 Uznał bowiem Duch Święty za słuszne, i my też, nie nakładać na was żadnego ciężaru oprócz tego, co konieczne. 29 Wstrzymujcie się od ofiar składanych bożkom, od krwi, od tego, co uduszone, i od nierządu. Dobrze uczynicie, jeśli będziecie się tego wystrzegać. Bywajcie zdrowi.

Zauważ, że w tym ostatnim cytacie, nie ma ani słowa o zachowywaniu chociażby Dziesięciu Przykazań, ale Apostołowie uznali za ważne, aby przestrzec chrześcijan nie znających zasad religii żydowskiej, przed krwią.

* * *
Nie sposób w tym krótkim tekście w sposób pełny (o ile jest to w ogóle możliwe) omówić szósty rozdział Ewangelii według Jana. Chciałbym jednak zwrócić jeszcze uwagę na dwie istotne kwestie.

Po pierwsze, jeśli porównamy ze sobą niektóre wersety tego rozdziału:

J 6:47 Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto wierzy we mnie, ma życie wieczne.

J 6:51 Ja jestem chlebem żywym, który zstąpił z nieba. Jeśli ktoś będzie jadł z tego chleba, będzie żył na wieki. A chleb, który ja dam, to moje ciało, które ja dam za życie świata.

J 6:54 Kto je moje ciało i pije moją krew, ma życie wieczne, a ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym.

to dowiemy się, że jeść i pić = wierzyć, a ciało i krew = Jezus.

Po drugie, sam Jezus podsumowując całą tę dyskusję w następujących słowach:

J 6:63 Duch jest tym, który ożywia, ciało nic nie pomaga. Słowa, które ja wam mówię, są duchem i są życiem.

potwierdził, że jego wcześniejszych słów nie należy rozumieć dosłownie, bo materialne ciało w kwestii życia wiecznego na nic się nie przyda. Liczy się wiara, o której przecież wielokrotnie mówił, a nie jedzenie i picie. I dokładnie to samo Jezus powiedział między innymi do Nikodema:

J 3:14–15 14 A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak musi być wywyższony Syn Człowieczy; 15 Aby każdy, kto w niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.

do Żydów:

J 5:24 Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto słucha mego słowa i wierzy temu, który mnie posłał, ma życie wieczne i nie będzie potępiony, ale przeszedł ze śmierci do życia.

czy do Marty, siostry Łazarza:

J 11:25–26 25 I powiedział do niej Jezus: Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we mnie wierzy, choćby i umarł, będzie żył. 26 A każdy, kto żyje i wierzy we mnie, nigdy nie umrze. (…)

I raz jeszcze zauważ, szanowny czytelniku, jak w tym ostatnim fragmencie Pan Jezus, wykorzystując doświadczenie życia doczesnego, naucza o sprawach duchowych, używając przy tym tych samych słów do opisu rzeczy ziemskich i wiecznych.

* * *
Na koniec nie będzie zwięzłego podsumowania całego tekstu. Pozwolę sobie za to na kilka myśli, które — jak mi się wydaje — należałoby jeszcze zwerbalizować:

— to, co w tekście Biblii należy rozumieć dosłownie, a co metaforycznie, nie zależy od uznaniowej, samowolnej oceny czytającego (zgodnie z jego przyjętymi wcześniej założeniami), ale od kontekstu i struktury językowej samego tekstu;

— ukazanie Jezusa jako chleba jest obrazem przypominającym, że „nie samym chlebem człowiek żyje, ale że człowiek żyje każdym słowem, które wychodzi z ust PANA” (Pwt 8:3, zob. też Mt 4:4 i Łk 4:4); można by rzec, że w tej dyskusji Jezusa z Żydami jedzenie (i picie) jest metaforą wiary i równocześnie wiara jest ukazana jako „jedzenie i picie”, i tak jak spożywanie pokarmów doczesnych pozwala żyć na ziemi, tak „spożywanie” słowa pochodzącego z ust Boga, pozwala na życie wieczne;

— sugerowanie, że w 6 rozdziale Ewangelii według Jana, Jezus odnosi się do Ostatniej Wieczerzy i ją „tłumaczy”, jest błędne; Jezus w rozmowie z Żydami wskazuje na swoją śmierć na krzyżu, oddanie życia i przelanie krwi „na okup za wielu”; Wieczerza Pańska jest pamiątką właśnie tego wydarzenia, a nie źródłem życia wiecznego;

— udział w jakimkolwiek religijnym rytuale nie przyniesie jego uczestnikom zbawienia (ale za to niegodne uczestniczenie w Wieczerzy Pańskiej może im przynieść sąd, zob. 1 Kor 11:20–34), tylko wiara w Jezusa Chrystusa, jego śmierć za grzechy i zmartwychwstanie gwarantuje życie wieczne;

— prawdopodobne jest, że Jan w swojej Ewangelii pominął opis „ustanowienia” Wieczerzy Pańskiej podczas ostatniej wieczerzy paschalnej Jezusa uczniami, a przedstawił w szóstym rozdziale właśnie tę dyskusję Pana z niewierzącymi Żydami, z powodu pojawiającego się wśród chrześcijan błędnego przekonania, że samo uczestniczenie w Wieczerzy Pańskiej oraz spożywanie chleba i wina daje, na podobieństwo znanych im różnych rytuałów pogańskich, zbawienie.

* Jeżeli chcesz się dowiedzieć komu Bóg pozwala jeść ludzkie mięso i pić ludzką krew, zajrzyj do Księgi Proroka Ezechiela, do rozdziału 39.

Szanowni czytelnicy Do lektury kolejnych tekstów zapraszamy na naszą stronę pod adresem: jan1248.pl. Materiały, które znajdują się już na tym blogu, są dostępne również na nowej stronie, w dziale Artykuły.

• Ilustracja pochodzi z: The pictorial history of Palestine, and the Holy Land, including a complete history of the Jews. by John Kitto, London: Charles Knight and Co., 1844.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Do poczytania

• Bullinger, E. W. (1898). Figures of speech used in the Bible. London; New York: Eyre & Spottiswoode; E. & J. B. Young & Co.
• Dockery, D. S. (Ed.). (1998). Holman concise Bible commentary. Nashville, TN: Broadman & Holman Publishers.
• Gangel, K. O. (2000). John (Vol. 4). Nashville, TN: Broadman & Holman Publishers.
• Gibson, D. (2002). Eating is believing? On midrash and the mixing of metaphors in John 6. Themelios, 27(2), 5-15.
• Hendriksen, W., & Kistemaker, S. J. (1953–2001). Exposition of the Gospel According to John (Vol. 1–2). Grand Rapids: Baker Book House.
• Kasdan, B. (2011). Matthew Presents Yeshua, King Messiah: A Messianic Commentary. Clarksville, MD: Messianic Jewish Publishers.
• Keener, C. S. (1993). The IVP Bible background commentary: New Testament. Downers Grove, IL: InterVarsity Press.
• MacDonald, W. (1995). Believer’s Bible Commentary: Old and New Testaments. (A. Farstad, Ed.). Nashville: Thomas Nelson.
• Robertson, A. T. (1933). Word Pictures in the New Testament. Nashville, TN: Broadman Press.
• Stern, D. H. (2005). Komentarz Żydowski do Nowego Testamentu. Oficyna Wydawnicza “Vocatio.”
• Talbert, C. H. (2005). Reading John: a literary and theological commentary on the Fourth Gospel and the Johannine Epistles (Rev. ed.). Macon, GA: Smyth & Helwys Publishing.
• Vincent, M. R. (1887). Word studies in the New Testament. New York: Charles Scribner’s Sons.
• Whitacre, R. A. (1999). John (Vol. 4). Westmont, IL: IVP Academic.
• Wilkin, R. N. (Ed.). (2010). The Grace New Testament Commentary. Denton, TX: Grace Evangelical Society.

List Jakuba, a w szczególności jego drugi rozdział, wydaje się zaprzeczać innym fragmentom Nowego Testamentu. Problem z tym listem jest taki, że bezpośrednio łączy wiarę i uczynki — i to w dość zaskakujący (dla wielu chrześcijan) sposób.

Zanim jednak sięgniemy do Listu Jakuba, zacznijmy od biblijnej definicji wiary, którą znajdziemy w liście do Hebrajczyków:

(Hbr 11:1) A wiara jest podstawą [gr. hypostasis] tego, czego się spodziewamy, i dowodem [gr. elenchos] tego, czego nie widzimy.

(Heb 11:1 KJV 1900) Now faith is the substance of things hoped for, the evidence of things not seen.

Grecki rzeczownik hypostasis, przetłumaczony w zacytowanym wersecie jako „podstawa”, określa grunt, fundament, pewność, zaufanie oraz istotę/esencję czegoś lub kogoś. Znajdziemy go między innymi w tym samym liście do Hebrajczyków,* w jego pierwszym zdaniu:

(Hbr 1:1–3) 1 Bóg, (…) 2 W tych ostatecznych dniach przemówił do nas przez swego Syna, (…) 3 Który, będąc blaskiem jego chwały i wyrazem jego istoty [gr. hypostaseos] (…)

(Heb 1:3 KJV 1900) Who being the brightness of his glory, and the express image of his person, (…)

Natomiast greckie słowo elenchos oznacza dowód przytaczany na potwierdzenie czegoś podczas dyskusji i jest użyte jeszcze tylko raz w tekście Nowego Testamentu, w liście Pawła do Tymoteusza:

(2 Tm 3:16) Całe Pismo jest natchnione przez Boga i pożyteczne do nauki, do strofowania [gr. elenchon], do poprawiania, do wychowywania w sprawiedliwości; (2 Tim 3:16 KJV 1900) All scripture is given by inspiration of God, and is profitable for doctrine, for reproof, for correction, for instruction in righteousness:

A zatem z przytoczonej na początku, biblijnej definicji wiary wynika, że jest ona niezachwianym fundamentem i esencją tego, na co wierzący ma nadzieję i równocześnie nie dającym się obalić argumentem świadczącym o tym, czego nie widać. Ale jeżeli myślisz, szanowny czytelniku, że w tej definicji zapisanej w Liście do Hebrajczyków chodzi tylko o nadzieję dostania się do nieba (którego zresztą nie widać), to zapewniam Cię, że ten krótki werset niesie ze sobą o wiele głębszą treść.

* * *
Może to być dla niektórych zaskoczeniem, ale według Biblii wiara zawsze pociąga za sobą robienie czegoś, a więc obejmuje też uczynki. Przejdźmy zatem, pomijając jałowe dywagacje, od razu tekstu Biblii.

Po pierwsze, żeby uniknąć jakichkolwiek niedomówień, wyjaśnijmy od razu jedną kwestię: człowiek nie może dostać się do nieba za pomocą swoich uczynków (czy zasług), niezależnie od tego jak „dobrze” żył tu, na ziemi. Uczynki nie są w stanie nikogo zbawić, ale prawdziwe zbawienie zawsze owocuje dobrymi uczynkami. Z drugiej strony, twierdzenie, że dobre uczynki muszą poprzedzać moment zbawienia — czyli są do zbawienia konieczne — jest również błędne. Zobaczmy co napisał na ten temat Paweł:

(Rz 3:21–24) 21 Lecz teraz bez prawa została objawiona sprawiedliwość Boga, poświadczona przez prawo i proroków. 22 Jest to sprawiedliwość Boga przez wiarę Jezusa Chrystusa dla wszystkich i na wszystkich wierzących. Nie ma bowiem różnicy. 23 Wszyscy bowiem zgrzeszyli i są pozbawieni chwały Boga; 24 A zostają usprawiedliwieni darmo, z jego łaski, przez odkupienie, które jest w Jezusie Chrystusie.

(Tt 3:5–7) 5 Nie z uczynków sprawiedliwości, które my spełniliśmy, ale według swego miłosierdzia zbawił nas przez obmycie odrodzenia i odnowienie Ducha Świętego; 6 Którego wylał na nas obficie przez Jezusa Chrystusa, naszego Zbawiciela; 7 Abyśmy, usprawiedliwieni jego łaską, stali się dziedzicami zgodnie z nadzieją życia wiecznego.

Tak więc do zbawienia jest niezbędna łaska, bo nikt nie jest w stanie zasłużyć sobie na niebo i życie wieczne. Zaś miłosierdzie jest konieczne, bo sprawiedliwość Boża wymaga, żeby Bóg osądził wszystkich. Bez względu na to, co twierdzą wyznawcy rozmaitych systemów religijnych i filozoficznych, niebo było, jest i będzie dla człowieka osiągalne tylko dzięki Bożej łasce i miłosierdziu. Ale trzeba też pamiętać, że ta łaska i oferta darmowego zbawienia „zadziała” tylko wtedy, gdy człowiek uwierzy Bogu (więcej o zwrocie „wierzyć Bogu / wierzyć w Boga” tutaj):

(Ef 2:8–9) 8 Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga. 9 Nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił.

Gdyby wiara nie była konieczna i wszyscy bez wyjątku trafialiby do raju, cała działalność Apostołów, a szczególnie podróże Pawła, byłaby zupełnie sensu. Oni jednak rozumieli, że jeśli człowiek nie uwierzy(ł), to — mówiąc obrazowo — łaska go „ominęła” i stanie przed sądem Bożym jedynie w towarzystwie oskarżyciela. Stąd wynikało głoszenie ewangelii, zgodnie zresztą z poleceniem Jezusa:

(Mk 16:15–16) 15 I powiedział do nich: Idźcie na cały świat i głoście ewangelię wszelkiemu stworzeniu. 16 Kto uwierzy i ochrzci się, będzie zbawiony, ale kto nie uwierzy, będzie potępiony.

Wiara więc z jednej strony pozwala zadziałać łasce, ale z drugiej strony, powinna manifestować się w przemianie życia, a w konsekwencji w dobrych uczynkach:

(Tt 3:8) Wiarygodne to słowo i chcę, abyś o tym zapewniał, żeby ci, którzy uwierzyli Bogu, zabiegali o celowanie w dobrych uczynkach. (…)

Dlatego też Jakub w drugim rozdziale swojego listu wiąże prawe życie z prawdziwym zbawieniem, bo nie sposób pokazać swojej wiary inaczej, jak tylko przez uczynki:

Jk 2:17–18 17 Tak i wiara, jeśli nie ma uczynków, martwa jest sama w sobie. 18 Lecz ktoś może powiedzieć: Ty masz wiarę, a ja mam uczynki; pokaż mi swoją wiarę bez twoich uczynków, a ja ci pokażę swoją wiarę z moich uczynków.

Nie możesz przecież zobaczyć łaski, nie możesz także zobaczyć zbawienia. Zgodnie z zacytowanym na początku wersetem z Listu do Hebrajczyków to właśnie wiara jest istotą i fundamentem tych niewidzialnych rzeczy, a także tych wydarzeń, które mają (lub miały) nadejść. Równocześnie wiara będąc dowodem łaski i zbawienia, przejawia się w uczynkach.

W kolejnych wersetach 11 rozdziału Listu do Hebrajczyków znajdujemy szereg przykładów z życia przodków potwierdzających podaną definicję wiary. Za każdym razem widzimy, że wiara i uczynki idą w parze:

(Hbr 11:4–31) 4 Przez wiarę Abel złożył Bogu ofiarę (…) 7 Przez wiarę Noe (…) zbudował arkę, (…) 8 Przez wiarę Abraham (…) usłuchał i wyszedł, nie wiedząc, dokąd idzie. 17 Przez wiarę Abraham (…) ofiarował Izaaka. (…) 24 Przez wiarę Mojżesz (…) odmówił nazywania się synem córki faraona; 27 Przez wiarę opuścił Egipt, nie lękając się gniewu króla, bo wytrwał, tak jakby widział Niewidzialnego. (…) 31 Przez wiarę nierządnica Rachab nie zginęła razem z niewierzącymi, gdyż w pokoju przyjęła szpiegów.

Jaki można przedstawić dowód, że Abel wierzył Bogu? Złożył ofiarę. Jaki dowód, że Noe wierzył Bogu? Zbudował arkę. Za każdym razem wierze towarzyszą czyny. Co z tego, że Rachab uwierzyłaby, że Bóg wydał miasto Jerycho Izraelitom, jeśli nie podjęłaby żadnych działań? Zginęłaby razem ze wszystkimi mieszkańcami miasta, o których Pismo mówi, że byli niewierzącymi. Co miałby Noe ze swojej wiary, gdyby nie zbudował arki? Przepadłby razem z całą ludzkością w wodach potopu. Zgadza się?

Taką samą argumentację znajdziemy w Liście Jakuba. Samo mówienie, że ma się wiarę, na nic się człowiekowi nie przyda:

(Jk 2:14) Jaki z tego pożytek, moi bracia, jeśli ktoś mówi, że ma wiarę, a nie ma uczynków? Czy wiara może go zbawić?

To, co człowiek mówi (o swojej wierze) jest w gruncie rzeczy nieistotne, jeśli jego słowa nie są zgodne z jego uczynkami. Dokładnie taką samą myśl znajdziemy też w liście Pawła do Tytusa:

(Tt 1:10–16) 10 Jest bowiem wielu niekarnych, oddających się czczej gadaninie i zwodzicieli, (…) 16 Twierdzą, że znają Boga, ale swymi uczynkami temu przeczą, budząc obrzydzenie, będąc nieposłusznymi i niezdolnymi do wszelkiego dobrego uczynku.

Zazwyczaj, kiedy czyny człowieka przeczą słowom, ujawniają jego hipokryzję. Jakub, w swoim liście, potwierdza właśnie tę prawdę:

(Jk 2:26) Jak bowiem ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa.

Jakub, podając argumenty popierające powyższą tezę, również przywołuje wydarzenia z życia Abrahama (nazywanego „ojcem wiary”), a także nierządnicy Rachab:

(Jk 2:21–25) 21 Czy Abraham, nasz ojciec, nie został usprawiedliwiony z uczynków, gdy ofiarował Izaaka, swego syna, na ołtarzu? 22 Widzisz, że wiara współdziałała z jego uczynkami i przez uczynki wiara stała się doskonała. (…) 25 Podobnie i nierządnica Rachab, czy nie z uczynków została usprawiedliwiona, gdy przyjęła wysłanników i wypuściła ich inną drogą?

Tutaj należy zwrócić uwagę na istotną kwestię — to nie uczynki dały im usprawiedliwienie, ale wiara, która w tych uczynkach się wyraziła. Swoimi czynami udowodnili, że uwierzyli Bogu i bez cienia wątpliwości oczekiwali na to, co zapowiedział. Jak tłumaczy Paweł w swoim liście do Rzymian:

(Rz 4:2–22) 2 Jeśli bowiem Abraham został usprawiedliwiony z uczynków, ma się czym chlubić, ale nie przed Bogiem. 3 Cóż bowiem mówi Pismo? Abraham uwierzył Bogu i zostało mu to poczytane za sprawiedliwość. (…) 20 I nie zachwiał się z powodu niewiary w obietnicę Boga, ale umocnił się wiarą i oddał chwałę Bogu; 21 Będąc też pewien tego, że to, co on obiecał, ma moc też uczynić. 22 Dlatego zostało mu to poczytane za sprawiedliwość.

W tym miejscu wracamy do definicji z Listu do Hebrajczyków: „Wiara jest podstawą tego, czego się spodziewamy, i dowodem tego, czego nie widzimy”.

* * *
Nowy Testament jasno stwierdza, że człowiek jest zbawiony „łaską, przez wiarę”, a nie za pomocą uczynków, ale uczynki powinny towarzyszyć wierze osoby zbawionej. Człowiek może pokazać swoją wiarę tylko przez prawe życie i dobre uczynki, które zresztą Bóg już wcześniej dla niego przygotował:

(Ef 2:10) Jesteśmy bowiem jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg wcześniej przygotował, abyśmy w nich postępowali.

Drugi rozdział Listu Jakuba mówi, że jeżeli ktoś oświadcza, że wierzy, ale nie idą za tym żadne uczynki z tejże wiary wynikające, to jego wiara jest martwa, nie ma solidnej podstawy — albo inaczej — brakuje jej istoty rzeczy. Jest jak zimy trup, który absolutnie niczego już nie zrobi.

* * *
I jeszcze dwie uwagi.

Pierwsza z nich jest dla osób, które twierdzą z całą stanowczością, że jeżeli ktoś żył jak najgorszy grzesznik i nie przestrzegał przykazań, to na pewno skończy w piekle, czy raczej — zgodnie z tekstem Biblii — w jeziorze ognia. Nie wiecie, czy kiedykolwiek wcześniej w swoim życiu taki człowiek nie zawierzył Bogu i nie wyznał tej wiary, ale potem zszedł (albo powrócił) na drogę grzechu. Nie zapominajcie, że — jeżeli tak było — to, co się wtedy stało (gdy uwierzył), jest nieodwołalne:

(Ef 1:13) W nim i wy położyliście nadzieję, kiedy usłyszeliście słowo prawdy, ewangelię waszego zbawienia, w nim też, gdy uwierzyliście, zostaliście zapieczętowani obiecanym Duchem Świętym;

I chociaż Pismo Święte w niejednym miejscu ostro upomina, aby zbawieni porzucili grzeszne uczynki:

(Ef 4:27–30) 27 Nie dawajcie miejsca diabłu. 28 Kto kradł, niech więcej nie kradnie, ale raczej niech pracuje, czyniąc własnymi rękami to, co jest dobre, aby miał z czego udzielać potrzebującemu. 29 Żadne plugawe słowo niech nie wychodzi z waszych ust, lecz tylko dobre, dla zbudowania, aby przynosiło łaskę słuchającym. 30 I nie zasmucajcie Bożego Ducha Świętego, którym jesteście zapieczętowani na dzień odkupienia.

to Biblia nie podaje ani jednego przykładu „odpieczętowania” (nie ma tu miejsca na szersze omówienie doktryny tzw. „pewności zbawienia”, ang. eternal security, która od wielu lat wzbudza zagorzałe dyskusje pomiędzy jej zwolennikami i przeciwnikami), ostrzega jednak, że każdy chrześcijanin stanie w pewnym momencie przed trybunałem Pana Jezusa Chrystusa:

(2 Kor 5:10) Wszyscy bowiem musimy stanąć przed trybunałem Chrystusa, aby każdy otrzymał zapłatę za to, co czynił w ciele, według tego, co czynił, czy dobro, czy zło.

Nie wydawajcie więc wyroku wiecznego potępienia na innych ludzi — szczególnie bez jakiejkolwiek próby zbadania sprawy — tylko na podstawie tego, co widzicie. A tym bardziej, jeżeli uważacie, że jesteście od nich lepsi. Przypomnijcie sobie słowa Jezusa:

(Mt 7:1–2) 1 Nie sądźcie, abyście nie byli sądzeni. 2 Jakim bowiem sądem sądzicie, takim będziecie sądzeni, i jaką miarą mierzycie, taką będzie wam odmierzone.

i ostrzeżenie Pawła:

(Rz 14:10–13) 10 Dlaczego więc ty potępiasz swego brata? Albo czemu lekceważysz swego brata? Wszyscy bowiem staniemy przed trybunałem Chrystusa. 11 Jest bowiem napisane: Jak żyję, mówi Pan, ugnie się przede mną każde kolano i każdy język będzie wysławiał Boga. 12 Tak więc każdy z nas sam za siebie zda rachunek Bogu. 13 A tak już nie osądzajmy jedni drugich, ale raczej uważajcie na to, aby nie dawać bratu powodu do potknięcia się lub upadku.

Druga uwaga dla osób, które uparcie i bezrefleksyjnie powtarzają jak mantrę: „tylko wiara, tylko wiara” (ang. faith only). Nie wiecie, że zwrot ten w tekście Biblii występuje tylko raz, właśnie w cytowanym już wersecie z Listu Jakuba i to w kontekście dokładnie przeciwnym:

(Jk 2:24) Widzicie więc, że człowiek zostaje usprawiedliwiony z uczynków, a nie tylko z wiary.

(Jam 2:24 KJV 1900) Ye see then how that by works a man is justified, and not by faith only.

Przypomnijcie sobie jeszcze, co Pan Jezus Chrystus kazał napisać Janowi do siedmiu kościołów:
— w liście do kościoła w Efezie:

(Ap 2:2) Znam twoje uczynki, (…)

— w liście do kościoła w Smyrnie:

(Ap 2:9) Znam twoje uczynki, (…)

— w liście do kościoła w Pergamonie:

(Ap 2:13) Znam twoje uczynki (…)

— w liście do kościoła w Tiatyrze:

(Ap 2:19) Znam twoje uczynki (…)

— w liście do kościoła w Sardes:

(Ap 3:1) (…) Znam twoje uczynki, że masz imię, które mówi, że żyjesz, ale jesteś martwy.

— w liście do kościoła w Filadelfii:

(Ap 3:8) Znam twoje uczynki. (…)

— w liście do kościoła w Laodycei:

(Ap 3:15–17) 15 Znam twoje uczynki: nie jesteś ani zimny, ani gorący. Obyś był zimny albo gorący. 16 A tak, ponieważ jesteś letni i ani zimny, ani gorący, wypluję cię z moich ust. 17 Mówisz bowiem: Jestem bogaty i wzbogaciłem się, i niczego nie potrzebuję, a nie wiesz, że jesteś nędzny i pożałowania godny, biedny, ślepy i nagi.

* * *
Kończąc, pozwolę sobie na pewien obrazowy przykład. Wyobraź sobie, szanowny czytelniku, dwóch ludzi stojących po dwóch stronach mostu przewieszonego nad przepaścią. Most łączy dwa kraje: w jednym panuje susza i głód, w drugim nie brakuje niczego. Człowiek z bogatej krainy woła do tego drugiego: „U nas nie ma suszy, przejdź na tę stronę, most na pewno cię utrzyma!” Zastanów się chwilę jakie opcje ma ten drugi. Załóżmy, że nie wątpi, że po tamtej stronie jest lepiej. A zatem pozostaje mu podjęcie decyzji, co do mostu. Ma kilka możliwości:
— nie uwierzy, że most go utrzyma, więc będzie poszukiwał innej drogi, żeby się na drugą stronę dostać,
— uwierzy, że most go utrzyma, ale będzie uważał, że sam most nie wystarczy, żeby dostać się na drugą stronę,
— uwierzy, że most może go utrzymać, ale nie przejdzie na drugą stronę,
— uwierzy, że most go utrzyma i przejdzie na drugą stronę.

Myślę, że nie muszę tłumaczyć, co ta opowiastka ilustruje. Dodam tylko, że innej drogi nie ma. NIE MA!

(Rz 10:9–14) 9 Jeśli ustami wyznasz Pana Jezusa i uwierzysz w swoim sercu, że Bóg wskrzesił go z martwych, będziesz zbawiony. 10 Sercem bowiem wierzy się ku sprawiedliwości, a ustami wyznaje się ku zbawieniu. (…) 13 Każdy bowiem, kto wezwie imienia Pana, będzie zbawiony. 14 Jakże więc będą wzywać tego, w którego nie uwierzyli?

* Trzy pozostałe wersety to: 2 Kor 9:4; 2 Kor 11:17 i Heb 3:14.

Szanowni czytelnicy Do lektury kolejnych tekstów zapraszamy na naszą stronę pod adresem: jan1248.pl. Materiały, które znajdują się już na tym blogu, są dostępne również na nowej stronie, w dziale Artykuły.

• Ilustracja — William C. Ressler: The Bridge
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Cytaty oznaczone (KJV 1900) pochodzą z The Holy Bible: King James Version. (2009). (Electronic Edition of the 1900 Authorized Version). Bellingham, WA: Logos Research Systems, Inc.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG i KJV tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Do poczytania

• Stauffer, D.D., & Ray, A.B. (2018). One book rightly divided. The key to understanding the Bible. Knoxville, TN: McCowen Mills Publishers; LTB Publications.