(Ap 18:4) I usłyszałem inny głos z nieba, który mówił: Wyjdźcie z niej [z Babilonu — red.], mój ludu [gr. laos mou], abyście nie byli uczestnikami jej grzechów i aby was nie dotknęły jej plagi.

Kim jest „mój lud” z 4 wersetu zacytowanego wyżej 18 rozdziału Objawienia świętego Jana, który Bóg wzywa do opuszczenia Babilonu? Jeżeli dokonamy jedynie „duchowej” interpretacji tego fragmentu tekstu (więcej o tym tutaj), to „mój lud” dotyczy ludzi prawdziwie oddanych Bogu, w każdej epoce i w każdym miejscu, ludzi, których Bóg zawsze wzywa do odseparowania się od tego wszystkiego co „światowe” (w negatywnym tego słowa znaczeniu) i anty-Boże. Kiedy Bóg powołał Abrahama, nakazał mu opuścić swój kraj i swoją rodzinę (zob. Rdz 12); kiedy powołał do istnienia naród Izraelski, wyprowadził ich z Egiptu (zob. Wj); kiedy daje chrześcijanom nowe życie, domaga się porzucenia wspólnoty z bezbożnym światem (zob. 2 Kor 6).

Ale jeśli weźmiemy pod uwagę aspekt doktrynalny zacytowanego fragmentu — termin „mój lud” dotyczy Żydów, których Bóg wezwie do opuszczenia tego nowego Babilonu. A będzie się to działo tuż przed powrotem Pana Jezusa Chrystusa na ziemię. Dlaczego chodzi tu o naród Izraela? W całej Biblii przewija się wątek ludu, który Bóg nazywa swoim ludem, począwszy od Księgi Wyjścia, kiedy słowa „mój lud” padają z ust Pana pierwszy raz:

(Wj 3:7–10) 7 PAN powiedział: Przyjrzałem się utrapieniom mojego ludu [hebr. ammi], który jest w Egipcie, (…) 10 Dlatego teraz idź, poślę cię do faraona, abyś wyprowadził mój lud [hebr. ammi], synów Izraela, z Egiptu.

poprzez proroków i psalmy aż po Nowy Testament. W ewangeliach, ten zwrot pada tylko raz — w Ewangelii według Mateusza — w wersecie cytowanym przez Ewangelistę ze Starego Testamentu (z Księgi Micheasza 5:2):

(Mt 2:6) A ty, Betlejem, ziemio Judy, wcale nie jesteś najmniejsze wśród władców Judei, z ciebie bowiem wyjdzie władca, który będzie rządził moim ludem [gr. laon mou], Izraelem.

Ale i w Ewangelii według Łukasza znajdziemy werset, w którym jest wyraźne rozróżnienie na narody pogańskie i Żydów — lud Pana:

(Łk 2:30–32) 30 Gdyż moje oczy ujrzały twoje zbawienie; 31 Które przygotowałeś wobec wszystkich ludzi; 32 Światłość na oświecenie pogan i chwałę twego ludu [gr. laon sou], Izraela.

Poza tym cały werset 4 Apokalipsy, zacytowany na początku, przywołuje bardzo długie proroctwo przeciwko Babilonowi, które zostało zapisane w Księdze Jeremiasza i gdzie znajdujemy taki werset:

(Jr 51:45) Wyjdźcie spośród niego, mój ludu [hebr. ammi], i niech każdy ratuje swoją duszę przed zapalczywością gniewu PANA.

Proroctwo to było, jak się powszechnie sądzi, bezpośrednią zapowiedzią podbicia ówczesnego państwa babilońskiego przez Imperium Perskie pod wodzą Cyrusa. Ale uważna lektura tekstu (zob. rozdziały 50 i 51) pozwala odnaleźć wiele szczegółów niepasujących do wydarzeń, które wtedy miały miejsce. Wymienię trzy najbardziej istotne:
- Persowie przyszli ze wschodu, a nie z północy (z tym argumentem można dyskutować…),
- Żydzi (będący wtedy na wygnaniu w Babilonie) nie uciekali ze stolicy, gdy Persowie zdobyli miasto podstępem (bez bitwy),
- kiedy Cyrus podbił Babilon, nie zniszczył go, ani nie uczynił miejscem niezamieszkałym, a u Jeremiasza czytamy:

(Jr 50:13) Z powodu gniewu PANA [ziemia Babilonu — red.] nie będzie zamieszkana, ale cała zostanie spustoszona. Ktokolwiek będzie przechodził obok Babilonu, zdumieje się i będzie świstał nad wszystkimi jego plagami.

Tak więc proroctwo Jeremiasza sięga znacznie dalej niż upadek historycznego królestwa Babilonu w 539 roku przed Chrystusem. Prorok mówi o wydarzeniach jemu współczesnych i równocześnie o wydarzeniach odległych w czasie o kilka tysięcy lat, kiedy to Bóg ostatecznie osądzi i zniszczy Babilon reprezentujący bezbożne panowanie narodów pogańskich oraz przywróci wiernej reszcie ludu Izraela obiecane miejsce i rolę na ziemi.

Jednak jeżeli nadal uważasz, szanowny czytelniku, że to proroctwo Jeremiasza sprzed dwóch i pół tysiąca lat nie ma nic wspólnego z wydarzeniami opisanymi przez Jana w Apokalipsie, to przeczytaj te krótkie trzy zdania z rozdziału 51:

(Jr 51:6–8) 6 Uciekajcie ze środka Babilonu i niech każdy ratuje swoją duszę. Nie gińcie w jego nieprawości, bo jest to czas zemsty PANA, on oddaje mu zapłatę. 7 Babilon był złotym kielichem w ręce PANA, upajającym całą ziemię. Z jego wina piły narody, dlatego narody szaleją. 8 Nagle upadł Babilon i został rozbity. Zawódźcie nad nim, weźcie balsam na jego ból, może da się go wyleczyć.

i sam, z Biblią w ręku, porównaj ten fragment z tekstem 18 rozdziału Apokalipsy.

* * *
W Nowym Testamencie słowo zaraza (gr. loimos) pojawia się tylko trzy razy (patrz też postscriptum): raz w Dziejach Apostolskich, raz w Ewangelii według Mateusza i raz w Ewangelii według Łukasza. W obu ewangeliach słowo zaraza pada z ust Jezusa, kiedy opowiada On o wydarzeniach mających poprzedzić tzw. „wielki ucisk” (ang. great tribulation, zwany też Jacob’s trouble, zob. Jr 30:7) i koniec tego świata:

(Mt 24:3–9) 3 A gdy [Jezus — red.] siedział na Górze Oliwnej, podeszli do niego uczniowie i pytali na osobności: Powiedz nam, kiedy się to stanie i jaki będzie znak twego przyjścia i końca świata? 4 I odpowiedział im Jezus: Uważajcie, aby was ktoś nie zwiódł. (…) 6 Usłyszycie też o wojnach i pogłoski o wojnach. (…) Wszystko to bowiem musi się stać, ale to jeszcze nie koniec. 7 Powstanie bowiem naród przeciwko narodowi i królestwo przeciwko królestwu i będzie głód, zaraza [gr. loimoi, ‛zarazy’ — liczba mnoga] i trzęsienia ziemi miejscami. 8 Lecz to wszystko jest początkiem boleści. 9 Wtedy…

Podobne słowa znajdziemy u Łukasza:

(Łk 21:7–12) 7 I zapytali go: Nauczycielu, kiedy to nastąpi? I jaki będzie znak, gdy się to będzie miało stać? (…) 9 Gdy zaś usłyszycie o wojnach i rozruchach, nie bójcie się. To bowiem najpierw musi się stać, ale koniec nie nastąpi natychmiast. 10 Wtedy mówił do nich: Powstanie naród przeciwko narodowi i królestwo przeciwko królestwu. 11 I będą miejscami wielkie trzęsienia ziemi oraz głód i zaraza [gr. loimoi, ‛zarazy’ — l.mn.], będą także straszne zjawiska i wielkie znaki z nieba. 12 Lecz przed tym wszystkim…

W tym miejscu zwracam uwagę, że pomino wielu podobieństw i częściowej zgodności, co do treści, te dwie relacje ewangelistów dotyczą dwóch wypowiedzi Jezusa: Mateusz mówi o rozmowie prywatnej na Górze Oliwnej (zob. werset 3), natomiast Łukasz — o mowie wygłoszonej w Świątyni. Ponadto cała mowa Jezusa u Mateusza dotyczy wydarzeń związanych z końcem świata, a u Łukasza od wiersza 12 do 24 („Lecz przed tym wszystkim…”, czyli przed wydarzeniami końca) Jezus mówi o zburzeniu Jerozolimy przez Rzymian, które miało miejsce w roku 70. Jeśli nadal nie jesteś przekonany, że te dwie mowy nie pokrywają się w całości, porównaj wersety 15 i 21 u Mateusza:

(Mt 24:15–21) 15 Gdy więc zobaczycie obrzydliwość spustoszenia, o której mówił prorok Daniel, stojącą w miejscu świętym (kto czyta, niech rozumie); 16 Wtedy ci, którzy będą w Judei, niech uciekają w góry. (…) 21 Wtedy bowiem będzie wielki ucisk, jakiego nie było od początku świata aż dotąd ani nigdy nie będzie.

z wersetami 20 i 23 u Łukasza:

(Łk 21:20–24) 20 A gdy zobaczycie Jerozolimę otoczoną przez wojska, wtedy wiedzcie, że jej spustoszenie jest bliskie. 21 Wówczas ci, którzy są w Judei, niech uciekają w góry (…) 23 (…) Będzie bowiem wielki ucisk w tej ziemi i gniew nad tym ludem. 24 I polegną od ostrza miecza, i będą uprowadzeni w niewolę między wszystkie narody. (…)

Natomiast w obu mowach Jezus tłumaczył jak mają się ratować mieszkańcy Judei, a więc generalnie chodziło o Żydów (oraz ewentualnie ludzi przebywających w tym momencie na terenie Izraela), którzy będą znali słowa Jezusa, i którzy będą im wierzyć. W Ewangelii według Mateusza Jezus mówił o ucieczce wiernej reszty (Izraela) przed ostatecznym prześladowaniem pod koniec tego świata, w Ewangelii według Łukasza — o ucieczce Żydów przed wojskami rzymskimi, które zniszczyły Jerozolimę i spaliły Świątynię.

Niemniej jednak Łukasz zapisał, że Jezus po kilku zdaniach dotyczących niedalekiej przyszłości stolicy Izraela, wrócił do tematu końca świata (od wersetu 25):

(Łk 21:24–25) (…) A Jerozolima będzie deptana przez pogan, aż wypełnią się czasy pogan. 25 I będą znaki na słońcu, księżycu i gwiazdach, a na ziemi trwoga zrozpaczonych narodów, gdy zaszumi morze i fale.

Wróćmy do fragmentu, w którym Jezus wspomina o czekających ludzi zarazach (liczba mnoga w języku greckim, podobnie zresztą jak głód). Bez wątpienia te zapowiedziane wojny, głód i zarazy (i trzęsienia ziemi) będą — podobnie jak głosili prorocy — instrumentami Bożego gniewu wobec ludzi (zob. trzecią część tego artykułu), którzy nie chcą i nie zechcą uznać Go za Stworzyciela i Zbawiciela, sądu nad mieszkańcami ziemi, którzy będą żyć według praw ustanowionych przez siebie, ignorując — albo raczej mając w nienawiści — Słowo Boże i tych, którzy Słowa słuchają i zachowują. Ale Jezus przestrzegał też i tych ostatnich:

(Mt 24:36,44) 36 Lecz o tym dniu i godzinie nikt nie wie, nawet aniołowie niebiescy, tylko sam mój Ojciec. (…) 44 Dlatego i wy bądźcie gotowi, bo Syn Człowieczy przyjdzie o godzinie, której się nie spodziewacie.

(Łk 21:34–36) 34 Pilnujcie się, aby wasze serca nie były obciążone obżarstwem, pijaństwem i troską o to życie, aby ten dzień was nie zaskoczył. 35 Jak sidło bowiem przyjdzie na wszystkich, którzy mieszkają na powierzchni całej ziemi. 36 Dlatego czuwajcie, modląc się w każdym czasie, abyście byli godni uniknąć tego wszystkiego, co ma nadejść, i stanąć przed Synem Człowieczym.

* * *
W Biblii mamy opisane zdarzenia, które już należą do przeszłości oraz wydarzenia, które zostały zapowiedziane przez proroków i przez samego Pana Jezusa, a które bez wątpienia wydarzą się w przyszłości. Wielu opisanym w tekście Biblii zdarzeniom towarzyszyły, a wydarzenim przyszłym będą towarzyszyć, rozmaite plagi i zarazy — zawsze jako wyraz Bożego gniewu i sądu. Myślę, że z przedstawionych fragmentów Biblii, tak z dziejów Izraela, jak i z proroctw, wynika to dość jasno. A to, co Bóg w swojej niezgłębionej mądrości postanowił i ogłosił w swoim słowie, to się na pewno wydarzy. Tym bardziej, że wszystkie te kary i nieszczęścia, które spadną na ludzkość, będą jak najbardziej sprawiedliwe:

(2 Tm 3:1–13) 1 (…) w ostatecznych dniach nastaną trudne czasy. 2 Ludzie bowiem będą samolubni, chciwi, chełpliwi, pyszni, bluźniący, nieposłuszni rodzicom, niewdzięczni, bezbożni; 3 Bez naturalnej miłości, niedotrzymujący słowa, oszczercy, niepowściągliwi, okrutni, niemiłujący dobrych; 4 Zdrajcy, porywczy, nadęci, miłujący bardziej rozkosze niż Boga; 5 Przybierający pozór pobożności, ale wyrzekający się jej mocy. (…) 12 Tak i wszyscy, którzy chcą żyć pobożnie w Chrystusie Jezusie, będą prześladowani. 13 Lecz ludzie źli i zwodziciele coraz bardziej będą brnąć w zło, błądząc i innych wprowadzając w błąd.

Pozostaje jeszcze jedno pytanie: Do której grupy należysz Ty, szanowny czytelniku? Czy do tych, którzy głosząc kłamliwe hasła o wolności, równości i braterstwie, chcą budować nowy „lepszy” świat, a tak naprawdę podążają szeroką drogą ku zagładzie? Czy też należysz do Pana Jezusa Chrystusa, który obiecał ludziom w niego wierzącym tylko jedną pewną rzecz — życie wieczne? Sam sobie szczerze odpowiedz.

Jeżeli nigdy nie zaufałeś Bogu, przeczytaj Nowy Testament, i jeśli uwierzysz spisanemu świadectwu Apostołów, zwróć się osobiście do Jezusa:

(Rz 10:9–11) 9 Jeśli ustami wyznasz Pana Jezusa i uwierzysz w swoim sercu, że Bóg wskrzesił go z martwych, będziesz zbawiony. 10 Sercem bowiem wierzy się ku sprawiedliwości, a ustami wyznaje się ku zbawieniu. 11 Mówi bowiem Pismo: Każdy, kto w niego wierzy, nie będzie zawstydzony.

Zrób to, dopóki jeszcze możesz, dopóki jeszcze żyjesz…

Postscriptum

W Dziejach Apostolskich Łukasz zapisał, że oskarżyciele Pawła widząc, co dzieje się wszędzie tam, gdzie głosił on zmartwychwstałego Chrystusa, porównali go do zarazy:

(Dz 24:1–5) 1 Po pięciu dniach przybył najwyższy kapłan Ananiasz wraz ze starszymi i z retorem, niejakim Tertullosem. Wnieśli oni przed namiestnika oskarżenie przeciwko Pawłowi. (…) 5 Stwierdziliśmy, że ten człowiek jest jak zaraza [gr. loimon], wzbudza niepokoje wśród wszystkich Żydów na całym świecie i jest dowódcą sekty nazarejczyków.

(Acts 24:5 KJV 1900) For we have found this man a pestilent fellow, (…)

W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej słowo zaraza znajdziemy jeszcze raz w 6 rozdziale Apokalipsy. Jednak jest to tłumaczenie nieprecyzyjne, ponieważ w oryginalnym greckim tekście jest tam słowo thanatos, czyli śmierć:

(Ap 6:8) I zobaczyłem, oto koń płowy, a temu, który na nim siedział, było na imię Śmierć [gr. thanatos], a Piekło szło za nim. I dano im władzę nad czwartą częścią ziemi, aby zabijali mieczem i głodem, i zarazą [gr. thanato (dosł. śmiercią)], i przez zwierzęta ziemi.

(Rev 6:8 KJV 1900) (…) And power was given unto them over the fourth part of the earth, to kill with sword, and with hunger, and with death, and with the beasts of the earth.

W innych najważniejszych polskich tłumaczeniach znajdziemy w tym miejscu słowo „morem”. Tylko Biblia Brzeska (1563) i Biblia Jakuba Wujka (1599) ma w tym miejscu słowo „śmiercią”.

Szanowni czytelnicy Do lektury kolejnych tekstów zapraszamy na naszą stronę pod adresem: jan1248.pl. Materiały, które znajdują się już na tym blogu, są dostępne również na nowej stronie, w dziale Artykuły.

• Ilustracja pochodzi z: The Illuminated Bible, containing the Old and New Testaments, translated out of the original tongues, and with the former translations diligently compared and revised . . . embellished with sixteen hundred historical engravings by J. A. Adams, more than fourteen hundred of which of which are from original designs by J. G. Chapman. New-York, Harper & Brothers, Publishers, 82 Cliff-Street, 1846.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Cytaty oznaczone (KJV 1900) pochodzą z The Holy Bible: King James Version. (2009). (Electronic Edition of the 1900 Authorized Version). Bellingham, WA: Logos Research Systems, Inc.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG i KJV tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Do poczytania

• Barry, J. D., Bomar, D., Brown, D. R., Klippenstein, R., Mangum, D., Sinclair Wolcott, C., … Widder, W. (Eds.). (2016). In The Lexham Bible Dictionary. Bellingham, WA: Lexham Press.
• Bergen, R. D. (1996). 1, 2 Samuel (Vol. 7). Nashville: Broadman & Holman Publishers.
• Brand, C., Draper, C., England, A., Bond, S., Clendenen, E. R., Butler, T. C., & Latta, B. (Eds.). (2003). In Holman Illustrated Bible Dictionary. Nashville, TN: Holman Bible Publishers.
• Brown, D., Fausset, A. R., & Jamieson, R. (n.d.). A Commentary, Critical, Experimental, and Practical, on the Old and New Testaments: Genesis–Deuteronomy (Vol. I). London; Glasgow: William Collins, Sons, & Company, Limited.
• Elwell, W. A., & Beitzel, B. J. (1988). In Baker encyclopedia of the Bible. Grand Rapids, MI: Baker Book House.
• Elwell, W. A. (1995). Evangelical Commentary on the Bible (Vol. 3). Grand Rapids, MI: Baker Book House.
• Floyd Nolen, J. (2004). Chronology of the Old Testament: Solving the Bible's Most Intriguing Mysteries. Green Forest, US: Master Books.
• Freedman, D. N., Myers, A. C., & Beck, A. B. (2000). In Eerdmans dictionary of the Bible. Grand Rapids, MI: W.B. Eerdmans.
• Fruchtenbaum, A. G. (2003). The footsteps of the Messiah: a study of the sequence of prophetic events (Rev. ed.). Tustin, CA: Ariel Ministries.
• Gordon, S. (2000). Worthy is the Lamb! A Walk through Revelation. Belfast, Northern Ireland; Greenville, SC: Ambassador.
• Huey, F. B. (1993). Jeremiah, Lamentations (Vol. 16). Nashville: Broadman & Holman Publishers.
• Kohn, G. C. (2008). Encyclopedia of plague and pestilence. From ancient times to the present (3rd ed.). New York: Facts On File.
• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S., & McKenzie, R. (1996). A Greek-English lexicon. Oxford: Clarendon Press.
• Matthews, V. H., Chavalas, M. W., & Walton, J. H. (2000). The IVP Bible background commentary: Old Testament (electronic ed.). Downers Grove, IL: InterVarsity Press.
• MacDonald, W. (1995). Believer’s Bible Commentary: Old and New Testaments. (A. Farstad, Ed.). Nashville: Thomas Nelson.
• Patterson, P. (2012). Revelation. (E. R. Clendenen, Ed.) (Vol. 39). Nashville, TN: B&H.
• Singer, I. (Ed.). (1901–1906). In The Jewish Encyclopedia: A Descriptive Record of the History, Religion, Literature, and Customs of the Jewish People from the Earliest Times to the Present Day, 12 Volumes. New York; London: Funk & Wagnalls.
• Stuart, D. K. (2006). Exodus (Vol. 2). Nashville: Broadman & Holman Publishers.
• Walvoord, J. F., & Zuck, R. B., Dallas Theological Seminary. (1985). The Bible Knowledge Commentary: An Exposition of the Scriptures. Wheaton, IL: Victor Books.
• Wiersbe, W. W. (1996). The Bible exposition commentary. Wheaton, IL: Victor Books.
• Wiersbe, W. W. (2002). Be restored. Colorado Springs, CO: Victor.
• Van der Toorn, K., Becking, B., & van der Horst, P. W. (1999). In Dictionary of deities and demons in the Bible (2nd extensively rev. ed.). Leiden; Boston; Köln; Grand Rapids, MI; Cambridge: Brill; Eerdmans.

W tekście Starego Testamentu słowo zaraza pojawia się najczęściej w księgach proroków: Jeremiasza (17 razy) i Ezechiela (12 razy)*. Jeremiasz działał na terenie królestwa południowego — Judy, a potem wśród uciekinierów w Egipcie, natomiast Ezechiel — w Babilonie. Prorocy, przekazując ludziom słowa Boga, napominali, ostrzegali i zapowiadali straszliwe kary, które miały nadejść — zazwyczaj były to trzy rzeczy razem: miecz, głód i zaraza.

Jeremiasz, o mieczu, głodzie i zarazie wspomina 15 razy — pierwszy raz w rozdziale 14 (wyróżnienia w cytowanych wersetach moje):

(Jr 14:10–12) 10 Tak mówi PAN o tym ludzie: Tak kochają błądzić, swoich nóg nie powstrzymają; dlatego PAN nie ma w nich upodobania, teraz wspomina ich nieprawość i nawiedza ich za ich grzechy. 11 Potem PAN powiedział do mnie: Nie módl się o dobro tego ludu. 12 Gdy będą pościć, nie wysłucham ich wołania, a gdy będą składać całopalenia i ofiarę z pokarmów, nie przyjmę tego, ale wytracę ich mieczem, głodem i zarazą.

Ale to nie jest pierwszy fragment w tej księdze, w którym prorok zapisał, że Bóg zakazał mu modlić się za doświadczony głodem naród Izraela i podał przy tym bardzo istotne powody. Żydzi będąc dumni z tego, że są narodem wybranym, otwarcie i bezczelnie łamali Przymierze i Prawo, sądząc równocześnie, że Bóg będzie spełniał ich prośby i ratował ich z opresji za każdym razem, kiedy się do niego zwrócą. W rozdziałach 7 i 11 Jeremiasz zapisał twarde słowa Pana:

(Jr 7:8–16) 8 Oto pokładacie swoją nadzieję w słowach kłamliwych, które nie pomogą. 9 Czy będziecie kraść, zabijać, cudzołożyć, przysięgać fałszywie, palić kadzidło Baalowi, iść za innymi bogami, których nie znacie; (…) 16 Ty więc nie módl się o ten lud i nie zanoś za niego ani wołania, ani modlitwy i nie nalegaj na mnie, bo cię nie wysłucham.

(Jr 11:10–14) 10 Wrócili do nieprawości swoich przodków, którzy nie chcieli słuchać moich słów; poszli i oni za innymi bogami, aby im służyć. (…) 11 Dlatego tak mówi PAN: Oto sprowadzę na nich nieszczęście, z którego nie będą mogli się wydostać; a choćby wołali do mnie, nie wysłucham ich. 12 I pójdą miasta Judy i mieszkańcy Jerozolimy i będą wołać do bogów, którym palą kadzidło, (…) 13 Ile bowiem jest twoich miast, tylu twoich bogów, Judo! Ile ulic w Jerozolimie, tyle wznieśliście ołtarzy obrzydliwości, ołtarzy do palenia kadzidła Baalowi. 14 Dlatego ty się nie módl za ten lud i nie zanoś za niego wołania ani modlitwy, bo ja go nie wysłucham, gdy do mnie będzie wołać w czasie swego utrapienia.

Te trzy instrumenty Bożego gniewu i sądu — wojna, głód i zaraza — towarzyszą ludziom od tysiącleci. Dżuma, ospa, cholera, tyfus, czerwonka to chyba najbardziej znane zarazy, które pojawiały się często w oblężonych i głodujących miastach. Możesz utrzymywać, że te choroby były spowodowane brakiem higieny, wiedzy medycznej itp. Może i tak, ale… wojny nigdy nie były i nie bedą skutkiem jedzenia brudnymi rękami.

W liście, który Jeremiasz posłał do uprowadzonych do niewoli Żydów, prorok jeszcze raz potwierdził, że wojna, głód i zaraza są karą za nieposłuszeństwo słowu Bożemu, i karę tę wymierza im Bóg:

(Jr 29:16–19) 16 Tak mówi PAN o królu, który zasiada na tronie Dawida, i o całym ludzie, który mieszka w tym mieście, (…) 17 Tak mówi PAN zastępów: Oto poślę na nich miecz, głód i zarazę i uczynię z nimi jak ze złymi figami, których nie można jeść, bo są tak złe. 18 Będę ich bowiem prześladować mieczem, głodem i zarazą (…) 19 Za to, że nie słuchali moich słów, mówi PAN, które posłałem do nich przez swoje sługi, proroków, (…)

a w rozdziale 32 Jeremiasz zapisał, że bezpośrednim wykonawcą kary zasądzonej przez Boga będzie armia Babilonu:

(Jr 32:28–36) 28 Dlatego tak mówi PAN: Oto wydaję to miasto [Jerozolimę — red.] w ręce Chaldejczyków i w ręce Nabuchodonozora, króla Babilonu, (…) 32 Z powodu wszelkiego zła synów Izraela i synów Judy, które popełniali, by pobudzić mnie do gniewu, oni, ich królowie i książęta, ich kapłani i prorocy, Judejczycy i mieszkańcy Jerozolimy. 33 Obrócili się do mnie tyłem, a nie twarzą, (…) 34 Umieścili swoje obrzydliwości w domu, nad którym jest nazwane moje imię, by go zbezcześcić. (…) 36 Dlatego teraz tak mówi PAN, Bóg Izraela, o tym mieście, o którym wy mówicie: Zostanie wydane w ręce króla Babilonu przez miecz, głód i zarazę:

Takie same słowa Boga, wobec ocalałych mieszkańców Jerozolimy, znajdziemy zapisane w księdze proroka Ezechiela, który znalazł się razem z deportowaną częścią narodu Izraelskiego w Babilonie:**

(Ez 5:5–12) 5 Tak mówi Pan BÓG: To jest Jerozolima, którą umieściłem pośród pogan, otoczona zewsząd krajami. 6 Ale zamieniła moje sądy w niegodziwość, (…) Wzgardzili bowiem moimi sądami i nie postępowali według moich ustaw. (…) 8 Dlatego tak mówi Pan BÓG: Oto występuję przeciwko tobie i wykonam sądy pośrodku ciebie, na oczach pogan. (…) 11 (…) Ponieważ zbezcześciłeś moją świątynię wszelkimi twymi nieczystościami i wszelkimi twymi obrzydliwościami, ja także poniżę ciebie, moje oko nie oszczędzi cię i nie zlituję się nad tobą. 12 Trzecia część twoich ludzi umrze od zarazy i wyginie z głodu pośród ciebie, trzecia część padnie od miecza wokół ciebie, a trzecią część rozproszę na wszystkie wiatry i miecz na nich dobędę.

Po raz kolejny, prorok Ezechiel nie pozostawia wątpliwości co do tego, jaka jest przyczyna i jakie jest źródło zarazy, głodu i wojny:

(Ez 14:12–23) 12 Słowo PANA ponownie doszło do mnie mówiące: 13 Synu człowieczy, jeśli ziemia zgrzeszy przeciwko mnie, niezmiernie dopuszczając się przestępstwa, wtedy wyciągnę na nią swą rękę, zniszczę jej zapas chleba, ześlę na nią głód i wytracę z niej ludzi i zwierzęta. (…) 19 Albo jeśli ześlę zarazę na tę ziemię i wyleję na nią swoją zapalczywość w sposób krwawy, aby wyniszczyć z niej ludzi i zwierzęta; (…) 21 Tak bowiem mówi Pan BÓG: Tym bardziej, gdy ześlę na Jerozolimę moje cztery ciężkie kary: miecz, głód, dzikie zwierzęta i zarazę, aby wytraciły z niej ludzi i zwierzęta. (…) 23 (…) I zrozumiecie, że tego wszystkiego, co w niej uczyniłem, nie uczyniłem bez przyczyny, mówi Pan BÓG.

Przeczytaj zacytowany fragment jeszcze dwa razy i pomyśl nad nimi dłuższą chwilę. I przestań mówić, że to wszystko (czyt. wojny, głód, zarazy itd.), co dzieje się dzisiaj na świecie, nie ma głębszej przyczyny, albo że nie ma sensu.


* * *
Mógłbyś, szanowny czytelniku, zapytać dlaczego tyle miejsca poświęciłem na przytaczanie fragmentów ze Starego Testamentu, dotyczących zamierzchłej historii Izraela. Pozwól, że przypomnę jeszcze raz słowa apostoła Pawła z listu do Koryntian, które pojawiły się na początku tego artykułu (zob. część pierwszą):

(1 Kor 10:11) A to wszystko przydarzyło się im dla przykładu i zostało napisane dla napomnienia nas, których dosięgnął kres czasów.

Ograniczenie czytania Biblii tylko do Nowego Testamentu jest błędem. A niektórzy nawet ograniczają czytanie Nowego Testamentu tylko do tych ksiąg (lub ich fragmentów), w których znajduje się nauka (doktryna) bezpośrednio dotycząca chrześcijan. Dziś mamy dostęp do całej Biblii. To prawda, że wiele części jej tekstu nie dotyczy doktrynalnie chrześcijan, i wiele fragmentów może wydawać się podczas czytania mniej znacząca, ale poważną pomyłką jest twierdzenie: „Ta część Biblii jest dla mnie, a reszta nie”. Zobacz co Paweł powiedział w liście do Rzymian:

(Rz 15:4) Wszystko bowiem, co przedtem napisano, ku naszej nauce napisano, abyśmy przez cierpliwość i pociechę z Pism mieli nadzieję.

* * *
W Nowym Testamencie plagi znajdziemy tylko*** w Księdze Objawienia świętego Jana, czyli w Apokalipsie. Greckie słowo plege pojawia się tam 12 razy, pierwszy raz w rozdziale 9, gdzie słowo plagi oznacza ogień, dym i siarkę, które zabiją 1/3 ludzi:

(Ap 9:15–21) 15 I zostali uwolnieni czterej aniołowie, przygotowani na godzinę, na dzień, na miesiąc i na rok, aby zabić trzecią część ludzi. 16 A liczba wojsk konnych wynosiła dwieście milionów, bo usłyszałem ich liczbę. 17 I tak zobaczyłem w widzeniu konie i tych, którzy na nich siedzieli, mających pancerze barwy ognia, hiacyntu i siarki. A głowy koni były jak głowy lwów, a z ich pysków wychodził ogień, dym i siarka. (..) 20 A pozostali ludzie, którzy nie zostali zabici przez te plagi [gr. plegais], nie pokutowali od uczynków swoich rąk, tak by nie oddawać pokłonu demonom i bożkom złotym, srebrnym, miedzianym, kamiennym i drewnianym, które nie mogą ani widzieć, ani słyszeć, ani chodzić. 21 I nie pokutowali od swoich morderstw ani od swoich czarów, ani od swego nierządu, ani od swoich kradzieży.

Jakkolwiek przedstawiona przez Jana wizja przyszłych wydarzeń jest przerażająca, to bardziej zatrważające jest co innego. A mianowicie fakt, że ludzie w obliczu tak srogiego sądu Bożego, nie porzucą swojego bałwochwalstwa, nie odwrócą się od swoich grzechów i nie będą żałować, ani pokutować, ale posuną się nawet do bluźnienia samemu Bogu:

(Ap 16:8–21) 8 A czwarty anioł wylał swoją czaszę na słońce i pozwolono mu przypalać ludzi ogniem. 9 I ludzie zostali popaleni wielkim żarem, i bluźnili imieniu Boga, który ma władzę nad tymi plagami, a nie pokutowali, aby oddać mu chwałę. 10 A piąty anioł wylał swoją czaszę na tron bestii i jej królestwo pogrążyło się w ciemności, a ludzie gryźli z bólu języki. 11 I bluźnili Bogu nieba z powodu swoich bólów i wrzodów, lecz nie pokutowali ze swoich czynów. (…) 21 I spadł z nieba na ludzi wielki grad o wadze około jednego talentu. A ludzie bluźnili Bogu z powodu plagi gradu, bo plaga ta była bardzo wielka.

Podobnie było z egipskim faraonem, który w obliczu plag zsyłanych na jego kraj i na niego samego, tylko zatwardzał swoje serce. To będzie czas, gdy ludzie bez względu na to, co będzie się działo (czyt. „jak bardzo Bóg ich będzie karcił”), uparcie bedą trwali przy swoich „upodobaniach”, przy swoich bożkach i przy swoim sposobie myślenia. A zbliżamy się do tych wydarzeń nieuchronnie… Jak trafnie zauważył jeden z komentatorów księgi Apokalipsy, kara i cierpienie nie mogą zmienić charakteru grzesznika, tylko nowe narodzenie może to zrobić.

W rozdziale 18 Apokalipsy, Jan opisuje też sąd Boga nad Babilonem — wielką nierządnicą, reprezentującą jedną światową bałwochwalczą religię i jeden światowy system ekonomiczny (więcej o tym tutaj) oraz wymienia plagi, które spadną na nią jednego dnia — śmierć, smutek, głód i ogień:

(Ap 18:1–8) 1 Potem zobaczyłem innego anioła (…) 2 I zawołał potężnie donośnym głosem: Upadł, upadł wielki Babilon, (…) 4 I usłyszałem inny głos z nieba, który mówił: Wyjdźcie z niej, mój ludu, abyście nie byli uczestnikami [gr. me synkoinonesete] jej grzechów i aby was nie dotknęły jej plagi. 5 Jej grzechy bowiem dosięgły [gr. ekolouthesan] aż do nieba i wspomniał Bóg na jej nieprawości. (…) 8 Dlatego w jednym dniu przyjdą na nią jej plagi, śmierć, smutek i głód i zostanie spalona ogniem, bo mocny jest Pan Bóg, który ją osądzi.

Zwróć uwagę na werset czwarty. Głos z nieba, niewątpliwie głos Boga, napomina i ostrzega „swój lud”, aby z tego symbolicznego Babilonu uciekał, żeby nie miał z nim nic wspólnego. Dlaczego? Po pierwsze, ponieważ bardzo trudno, a być może nawet całkiem niemożliwe jest/będzie życie w tym religijno-ekonomicznym systemie bez kompromisów, polegających na akceptacji anty-Bożego myślenia, postępowania i „uprawiania” różnych form bałwochwalstwa. Podobnie zresztą pisał Paweł w swoim liście do Efezjan:

(Ef 5:11) I nie miejcie nic wspólnego [gr. me synkoinoneite] z bezowocnymi uczynkami ciemności, (…)

Greckie słowo użyte przez Pawła i Jana (synkoinoneo) oznacza braterstwo, wspólnotę i aktywne dzielenie czegoś z kimś.

I po drugie, żeby dzieląc z ludźmi (tworzącymi ten Babilon) wygodny styl życia, nie zostać ukaranym za nieprawość i wszystkie grzechy, których się wspólnie dopuszczają. Pamiętasz, szanowny czytelniku, wieżę w Babel z Księgi Rodzaju? Aluzja do tamtej historii jest tutaj wyraźna — tak jak w starożytnym Babilonie ludzie układali cegła po cegle kolejne poziomy swojej wieży, której szczyt miał „sięgać nieba”, tak w symbolicznym Babilonie końca czasów ludzie będą „układać” w stos swoje nieprawości, które w końcu „dosięgną” nieba.**** Tylko, że tym razem, Bóg nie da ludziom budującym ten nowy Babilon kolejnej szansy tak, jak uczynił to wtedy (jeśli nie wiesz co mam na myśli, zajrzyj proszę do tego artykułu).

* W całym Starym Testamencie słowo „zaraza” znajdziemy 47 razy.

** W okresie panowania Imperium Neobabilońskiego miały miejsce cztery deportacje Żydów z królestwa Judy do Babilonu: w roku 606 przed Chrystusem, w roku 597 (w tej grupie uprowadzonych znalazł się Ezechiel), w roku 586 (zburzenie Jerozolimy i Świątyni), i w roku 582.

*** W Biblii Króla Jakuba słowo plague znajdziemy jeszcze w 4 wersetach (Mk 3:10; 5:29; 5:34 i Łk 7:21). Jest ono jednak tłumaczeniem innego greckiego słowa — mastiks, które w UBG zostało przetłumaczone jako choroba. Oczywiście angielskie tłumaczenie jest jak najbardziej prawidłowe, gdyż według Oxford English Dictionary słowo plague oznaczało kiedyś również indywidualną dolegliwość lub chorobę.

**** Jeśli myślisz, że to skojarzenie jest naciągane, to spójrz na słowo przetłumaczone na język polski jako dosięgły. Ten grecki czasownik (kollao) oznacza: ‛przyłączać (się)’, ‛przylgnąć’, ale także ‛kleić, łączyć za pomocą zaprawy, dopasowywać’ lub ogólnie — ‛budować’.

(część 4 tutaj)

• Ilustracja pochodzi z: The Illuminated Bible, containing the Old and New Testaments, translated out of the original tongues, and with the former translations diligently compared and revised . . . embellished with sixteen hundred historical engravings by J. A. Adams, more than fourteen hundred of which of which are from original designs by J. G. Chapman. New-York, Harper & Brothers, Publishers, 82 Cliff-Street, 1846.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Terminy „plaga” i „zaraza”, mimo że po części pokrywają się znaczeniowo, nie są synonimami. Biblijna plaga dotyczy znacznie szerszego zakresu zdarzeń, niż tylko śmiertelnej zarazy. Wystarczy wspomnieć dziesięć plag egipskich,* z których tylko jedna była zarazą zwierząt hodowlanych, a jedna była chorobą ludzi (i zwierząt). Za to ostatnia, dziesiąta plaga — śmierć pierworodnych w całym Egipcie — była wyjątkowa:

(Wj 12:12) Gdyż tej nocy przejdę przez ziemię Egiptu i zabiję wszystko, co pierworodne w ziemi Egiptu, od człowieka aż do zwierzęcia, a nad wszystkimi bogami Egiptu dokonam sądu, ja, PAN.

Pomimo tego, że plagi egipskie są zazwyczaj w Biblii nazywane „znakami i cudami”, były wyrazem sądu Bożego, a warto zauważyć, że ostatnia plaga nie dotknęła tylko tych, którzy byli posłuszni Bogu i zrobili wszystko, co im nakazał:

(Wj 12:22–23) 22 Weźmiecie też wiązkę hizopu i zanurzycie we krwi, która jest w misie, i pokropicie nadproże i oba węgary tą krwią, która jest w misie. Niech nikt z was nie wychodzi za drzwi swego domu aż do rana. 23 PAN bowiem przejdzie, aby zabijać Egipcjan, a gdy ujrzy krew na nadprożu i na obu węgarach, PAN ominie drzwi i nie pozwoli niszczycielowi wejść do waszych domów, aby was zabić.

* * *
Słowo „plaga” pierwszy raz pojawia się w Biblii w 12 rozdziale Księgi Rodzaju, jako kara Boża, która spadła na Faraona za to, że wziął żonę Abrahama do swojego haremu (wyróżnienia w cytowanych wersetach moje):

(Rdz 12:17) PAN jednak dotknął faraona i jego dom wielkimi plagami [hebr. nega’im] z powodu Saraj, żony Abrama.

Izraelici doświadczyli plag na pustyni z powodu swojego jawnego odstępstwa i bałwochwalstwa, z powodu szemrania i buntu przeciwko Mojżeszowi i Bogu, z powodu bezczelnego łamania przykazań w Szittim (zob. pierwszą część artykułu), a także z powodu swojego niezadowolenia, marudzenia oraz narzekania na mannę z nieba:

(Lb 11:4–13) 4 A pospólstwo, które było wśród nich, ogarnęło pragnienie. Synowie Izraela też płakali na nowo i mówili: Któż nas nakarmi mięsem? 5 Wspominamy ryby, które jedliśmy w Egipcie za darmo, ogórki, melony, pory, cebulę i czosnek. 6 A teraz nasza dusza wyschła, bo nic innego przed oczami nie mamy oprócz tej manny. (…) 13 (…) Płaczą bowiem przede mną [Mojżeszem — red.] i mówią: Daj nam mięsa, abyśmy mogli jeść. 18 (…) Płakaliście bowiem, a to dotarło do uszu PANA: Któż nas nakarmi mięsem? Bo było nam lepiej w Egipcie! PAN da wam więc mięso i będziecie jeść. 19 Będziecie je jeść nie przez jeden dzień (…) 20 Lecz przez cały miesiąc, aż wam wyjdzie przez nozdrza i zupełnie wam obrzydnie. Wzgardziliście bowiem PANEM, który jest wśród was, (…) 33 Lecz gdy mięso było między ich zębami, jeszcze nieprzeżute, gniew PANA zapłonął przeciw ludowi i uderzył go wielką plagą [hebr. makkah].

W Starym Testamencie słowo „plaga” jest tłumaczeniem pięciu różnych hebrajskich słów: maggephah, negeph, nega’ oraz makkah — które mają wspólne ogólne znaczenie „uderzenie” — oraz (tylko w jednym wypadku) hebrajskiego dever (zob. Hosea 13:14)**, które w zasadzie oznacza „zarazę”.

* * *
Słowo „zaraza” (hebr. dever) w tekście Biblii pierwszy raz pada z ust Mojżesza i Aarona gdy po raz pierwszy stanęli przed faraonem z prośbą:

(Wj 5:3) (…) Pozwól nam iść trzy dni drogą na pustynię i złożyć ofiarę PANU, naszemu Bogu, by nie nawiedził nas zarazą [hebr. dever] albo mieczem.

Stanowcza odmowa faraona rzeczywiście sprowadziła plagi, zarazę i śmierć, ale tylko na Egipcjan:

(Wj 9:3–15) 3 Oto ręka PANA będzie na twoich stadach, które są na polu, na koniach, na osłach, na wielbłądach, na wołach i na owcach. Będzie bardzo ciężka zaraza [hebr. dever]. 14 Tym razem bowiem ześlę wszystkie moje plagi [hebr. kol-maggephothay] na twoje serce, na twoje sługi i na twój lud, abyś wiedział, że nie ma równego mi na całej ziemi. 15 Bo teraz wyciągnę rękę i uderzę ciebie i twój lud zarazą [hebr. dever], i będziesz wytracony z ziemi.

Trzeba jednak pamiętać, że zaraza jest narzędziem w rękach Boga, które jest przeznaczone również dla ludu wybranego, jeśli ten nie będzie słuchał poleceń Pana. W Księdze Powtórzonego Prawa Mojżesz zapisał przerażające ostrzeżenie:

(Pwt 28:1–27) 1 Jeśli będziesz pilnie słuchał głosu PANA, swego Boga, by przestrzegać i wypełniać wszystkie jego przykazania, które ci dziś nakazuję, to PAN, twój Bóg, wywyższy cię ponad wszystkie narody ziemi. (…) 15 Lecz jeśli nie będziesz słuchał głosu PANA, swego Boga, by przestrzegać wszystkich jego przykazań i ustaw, które ci dziś nakazuję, i wypełniać je, to spadną na ciebie wszystkie te przekleństwa i cię dosięgną: (…) 21 PAN sprawi, że przylgnie do ciebie zaraza [hebr. dever], aż cię wyniszczy z ziemi, do której idziesz, by ją posiąść. 22 PAN uderzy cię suchotami, febrą, zapaleniem, silną gorączką, mieczem, suszą i pleśnią, które będą cię prześladować, aż zginiesz. (…) 27 PAN dotknie cię wrzodem egipskim, hemoroidami, świerzbem i liszajem, z których nie zdołasz się wyleczyć.

* * *
Około 400 lat po śmierci Mojżesza król Dawid, pomimo sprzeciwu swoich podwładnych, zarządził spis ludności, którego celem było najprawdopodobniej oszacowanie siły militarnej kraju***:

(2 Sm 24:2–9) 2 Król powiedział do Joaba, dowódcy wojska, który był z nim: Przebiegnij teraz wszystkie pokolenia Izraela od Dan aż do Beer-Szeby i policzcie lud, abym poznał jego liczbę. (…) 8 A gdy obeszli całą ziemię, przybyli do Jerozolimy po upływie dziewięciu miesięcy i dwudziestu dni. 9 I Joab podał królowi liczbę spisanej ludności. A w Izraelu było osiemset tysięcy dzielnych wojowników dobywających miecz, mężczyzn Judy było zaś pięćset tysięcy.

Kiedy Dawid otrzymał sprawozdanie ze spisu, sam przyznał, że bardzo zgrzeszył, ale było już za późno. Co prawda Bóg pozwolił mu wybrać karę (król wybrał zarazę, licząc na miłosierdzie Boga), jednak był ona nieodwołalna:

(2 Sm 24:15–16) 15 PAN zesłał więc na Izraela zarazę [hebr. dever] od rana do ustalonego czasu [trzy dni — red.]. Umarło z ludu od Dan do Beer-Szeby siedemdziesiąt tysięcy mężczyzn. 16 A gdy Anioł wyciągnął rękę nad Jerozolimą, aby ją zniszczyć, wtedy PAN użalił się nad tym nieszczęściem i powiedział do Anioła, który niszczył lud: Dosyć, powstrzymaj rękę. A Anioł PANA był przy klepisku Arawny Jebusyty.

Nie będziemy tu wnikać, dlaczego spis ludności był tak poważnym grzechem, bo nie jest to tematem tego artykułu. Ale zobacz, szanowny czytelniku, co zostało zapisane w 1 wersecie tego rozdziału, który to werset celowo wcześniej pominąłem:

(2 Sm 24:1) Wtedy znowu zapłonął gniew PANA przeciw Izraelowi, gdy szatan pobudził Dawida przeciwko nim, mówiąc: Idź, policz Izraela i Judę.

Jest to, jak sądzę, jeden z trudniejszych do zrozumienia wersetów w całej Biblii.

Po pierwsze, dlaczego „gniew Pana zapłonął przeciw Izraelowi”? W tym miejscu nie jest to napisane. Ale w wielu innych fragmentach biblijnego tekstu można znaleźć to samo stwierdzenie razem z przyczyną Bożego gniewu, na przykład w Księdze Sędziów:

(Sdz 2:11–14) 11 I synowie Izraela czynili to, co złe w oczach PANA, i służyli Baalom; 12 I opuścili PANA, Boga swoich ojców, który wyprowadził ich z ziemi Egiptu, i poszli za cudzymi bogami, za bogami okolicznych narodów, i oddawali im pokłon, i tak pobudzili PANA do gniewu. 13 Opuścili PANA, a służyli Baalowi i Asztartom. 14 Wtedy zapłonął gniew PANA przeciw Izraelowi, (…)

(Sdz 3:7–8) 7 I synowie Izraela czynili to, co złe w oczach PANA: zapomnieli o PANU, swym Bogu, i służyli Baalom i gajom. 8 Wtedy zapłonął gniew PANA przeciw Izraelowi (…)

(Sdz 10:6–7) 6 A synowie Izraela znowu czynili to, co złe w oczach PANA, służąc Baalom i Asztartom, bogom Syrii, bogom Sydonu, bogom Moabu, bogom synów Ammona i bogom filistyńskim, a opuścili PANA i nie służyli mu. 7 Dlatego gniew PANA zapłonął przeciw Izraelowi (…)

Można więc przyjąć, że i tym razem Żydzi odwrócili się od prawdziwego Boga i oddawali się różnym formom bałwochwalstwa, które przecież było surowo zabronione i zakaz ten był zapisany jako drugie z dziesięciu przykazań, które Bóg dał Izraelowi na Górze Synaj:

(Wj 20:3–5) 3 Nie będziesz miał innych bogów przede mną. 4 Nie będziesz czynił sobie żadnego rzeźbionego posągu ani żadnej podobizny czegokolwiek, co jest w górze na niebie, co jest nisko na ziemi ani co jest w wodach pod ziemią. 5 Nie będziesz oddawał im pokłonu ani nie będziesz im służył, bo ja jestem PAN, twój Bóg, Bóg zazdrosny, nawiedzający nieprawość ojców na synach do trzeciego i czwartego pokolenia tych, którzy mnie nienawidzą;

Na dodatek nadgorliwość tłumaczy Biblii Gdańskiej (i redaktorów Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej)**** zaciemnia bardzo istotny aspekt działania Boga w świecie. Chodzi o to, że w oryginale, w wersecie tym, nie ma słowa szatan — zostało ono tutaj dodane, tyle, że przynajmniej zaznaczono to kursywą… Niemniej jednak nie ma go w tekście hebrajskim. Werset ten powinien brzmieć: „Wtedy znowu zapłonął gniew PANA przeciw Izraelowi, gdy pobudził Dawida przeciwko nim, mówiąc: Idź, policz Izraela i Judę.” Słowo szatan zostało w tym wierszu wstawione najprawdopodobniej z uwagi na to, że w Pierwszej Księdze Kronik, która opisuje to samo wydarzenie, czytamy:

(1 Krn 21:1) Wtedy szatan powstał przeciwko Izraelowi i pobudził Dawida, aby policzył Izraela.

Jak to w takim razie rozumieć? Kto w końcu pobudził Dawida, żeby zarządził ten spis, Bóg czy szatan? Czyżby różne fragmenty Biblii były ze sobą sprzeczne? Niektórzy tak uważają, ale nie jest to prawdą. Wystarczy zajrzeć do Księgi Hioba:

(Hi 1:12) Wtedy PAN powiedział do szatana: Oto wszystko, co ma, jest w twojej mocy, tylko na niego nie wyciągaj ręki. I szatan odszedł sprzed oblicza PANA.

albo do Pierwszej Księgi Samuela:

(1 Sm 16:14) Lecz Duch PANA opuścił Saula i zaczął go trapić zły duch od PANA.

lub też do Pierwszej Księgi Królewskiej:

(1 Krl 22:19–22) 19 (…) Widziałem PANA siedzącego na swoim tronie, a wszystkie zastępy niebieskie stojące po jego prawicy i lewicy. 20 I PAN zapytał: Kto zwiedzie Achaba, aby wyruszył do Ramot-Gilead i poległ tam? (…) 21 Wtedy wystąpił duch i stanął przed PANEM, mówiąc: Ja go zwiodę. (…) 22 (…) Wyjdę i będę duchem kłamliwym w ustach wszystkich jego proroków. PAN mu powiedział: (…) Idź i tak uczyń.

czy wreszcie do listu Pawła do Tesaloniczan:

(2 Tes 2:9–12) 9 Niegodziwiec przyjdzie za sprawą szatana, z całą mocą, wśród znaków i fałszywych cudów; 10 Wśród wszelkiego zwodzenia nieprawości wobec tych, którzy giną, ponieważ nie przyjęli miłości prawdy, by zostali zbawieni. 11 Dlatego Bóg zsyła im silne omamienie, tak że uwierzą kłamstwu; 12 Aby zostali osądzeni wszyscy, którzy nie uwierzyli prawdzie, ale upodobali sobie niesprawiedliwość.

Co z przytoczonych fragmentów wynika? Otóż to Bóg jest Panem całego wszechświata, sprawuje sprawiedliwą władzę nad wszystkimi, tak nad ludźmi, jak i nad stworzeniami duchowymi, rozkazuje im — albo też pozwala im na różne działania — i wykonują Jego polecenia. Nic nie dzieje się bez Jego woli i Jego wiedzy, nic nie jest wynikiem ślepego losu, ani jedna śmierć nie jest przypadkowa. Przypomnij sobie co — między innymi — powiedział Jezus, kiedy rozsyłał swoich dwunastu apostołów:

(Mt 10:29–30) 29 Czy nie sprzedają dwóch wróbli za pieniążek? A jednak żaden z nich nie spadnie na ziemię bez woli waszego Ojca. 30 Nawet wszystkie włosy na waszej głowie są policzone.

W tym miejscu, szanowny czytelniku, mógłbyś sobie pomyśleć, że skoro tak, to wszystko już jest z góry — przez Boga — zaplanowane i postanowione: kto ma umrzeć w młodości, a kto dożyć sędziwego wieku, kto ma być grzesznikiem, a kto świętym, kto się będzie cieszył zdrowiem, kto będzie kaleką, kto przeżyje bez uszczerbku dwie wojny i siedem rządów, a kogo zabije jakaś zaraza, itd. „Co komu pisane, to go nie minie”, jak mówi znane powiedzenie. Na szczęście, to też nie jest prawdą. Weź do ręki Biblię i czytaj, a dowiesz się, jak Bóg osobiście działa w świecie i jak człowiek osobiście na działania i słowa Boga może odpowiedzieć, a także jak człowiek podejmuje własne decyzje, a potem często żałuje swojego nieposłuszeństwa prawu Bożemu (albo swojej głupoty), ale dopiero wtedy, gdy spotyka się z bolesnymi konsekwencjami swojego postępowania.

Z drugiej strony, prawdą jest, że niektórych wydarzeń i tak nie zrozumiemy, a pewne rzeczy — z którymi się w życiu spotykamy — i tak będą nam się wydawać bezsensowne. Ale czy myślisz, szanowny czytelniku, że Bóg o tym nie wie?

(Iz 55:8–9) 8 Moje myśli bowiem nie są waszymi myślami ani wasze drogi nie są moimi drogami, mówi PAN; 9 Ale jak niebiosa są wyższe niż ziemia, tak moje drogi przewyższają wasze drogi, a moje myśli — wasze myśli.

* (1) wody zmienione w krew, (2) żaby, (3), wszy, (4) muchy, (5) zaraza, (6) wrzody, (7) grad i ogień, (8) szarańcza, (9) ciemność, (10) śmierć pierworodnych

** W UBG, w tym wersecie, tłumaczenie hebr. devareikha (rzeczownik dever w liczbie mnogiej + zaimek) jest bardzo nieprecyzyjne „O śmierci [hebr. mimmaweth], będę twoją śmiercią [hebr. devareikha]!”; w KJV, Tanakh (1917 oraz 1985) i Complete Jewish Bible - słowo to jest przetłumaczone jako „plagi” (ang. plagues).

*** Pomimo, że za czasów Dawida państwo żydowskie było zjednoczone, już wtedy był widoczny podział na dwie części: 10 pokoleń zamieszkujacych część północną kraju (nazywane Izrael lub Efraim) oraz 2 pokolenia — Juda i Benjamin — zamieszkujące część południową (nazywane Juda).

**** Wśród kilkunastu polskich tłumaczeń Biblii, które mam przed sobą (od Biblii Brzeskiej z 1563 roku po Biblię Ekumeniczną z 2018 roku), tylko Biblia Gdańska i oparte na niej UBG i DBG mają dodane słowo „szatan” w tym wersecie. W King James Bible oczywiście tego dodanego słowa również nie ma.

(część 3 tutaj)

• Ilustracja pochodzi z: The Illuminated Bible, containing the Old and New Testaments, translated out of the original tongues, and with the former translations diligently compared and revised . . . embellished with sixteen hundred historical engravings by J. A. Adams, more than fourteen hundred of which of which are from original designs by J. G. Chapman. New-York, Harper & Brothers, Publishers, 82 Cliff-Street, 1846.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Wielka plaga w Atenach — V wiek przed Chrystusem (zmarło około 90 tys. ludzi, tj. 1/4 ówczesnej populacji Aten); zaraza Antoninów — II wiek (zmarło, jak się szacuje, od 5 do 10 milionów ludzi); dżuma Justyniana — VI-VIII wiek (w sumie zmarło prawdopodobnie nawet 100 mln ludzi na całym świecie, w tym prawie połowa ludności Europy); czarna śmierć — XIV wiek (zmarło, według różnych szacunków, od 75 do 200 mln ludzi, w tym być może nawet 3/4 populacji Europy); grypa „hiszpanka” — XX wiek (zmarło, według różnych szacunków, od 20 do 100 mln ludzi na całym świecie, w tym 550 tys. w USA)… Wymieniłem tylko najbardziej zabójcze zarazy w historii ludzkości. Ich lista — i to zapewne niepełna — z okresu ostatnich 3 tysięcy lat zawiera prawie 600 pozycji. Sądzisz, że były to tylko przypadkowe wydarzenia „potwierdzające” powszechnie dziś przyjętą teorię ewolucji, zgodnie z którą najsłabsi muszą zginąć? Czy też może był to po prostu skutek braku higieny i niedostatecznej wiedzy medycznej ówczesnych społeczeństw?

A czy w Biblii znajdziemy coś na ten temat? Owszem, w tekście Pisma Świętego jest wielokrotnie mowa o plagach i zarazach, które dziesiątkowały ludność, tak naród żydowski, jak i narody pogańskie. Owe tragiczne, przynajmniej z ludzkiego punktu widzenia, wydarzenia zostały zapisane na kartach Biblii, ale nie dla zaspokojenia naszej próżnej ciekawości, czy też z powodu poczucia obowiązku hebrajskiego urzędnika-kronikarza, lecz dla przykładu i napomnienia. Zobacz, co napisał Paweł w Pierwszym Liście do Koryntian (wyróżnienia w cytowanych wersetach moje):

(1 Kor 10:1–11) 1 Nie chcę, bracia, żebyście nie wiedzieli, że wszyscy nasi ojcowie byli pod obłokiem i wszyscy przeszli przez morze; (…) 5 Lecz większości z nich nie upodobał sobie Bóg. Polegli bowiem na pustyni. 6 A to stało się dla nas przykładem, żebyśmy nie pożądali złych rzeczy, jak oni pożądali. 7 Nie bądźcie więc bałwochwalcami, jak niektórzy z nich, jak jest napisane: Usiadł lud, aby jeść i pić, i wstali, aby się bawić. 8 Nie dopuszczajmy się też nierządu, jak niektórzy z nich się dopuszczali i padło ich jednego dnia dwadzieścia trzy tysiące; 9 I nie wystawiajmy na próbę Chrystusa, jak niektórzy z nich wystawiali i poginęli od wężów; 10 Ani nie szemrajcie, jak niektórzy z nich szemrali i zostali wytraceni przez niszczyciela. 11 A to wszystko przydarzyło się im dla przykładu i zostało napisane dla napomnienia nas, których dosięgnął kres czasów.

O jakich to wydarzeniach z historii Izraela wspomniał Paweł w tym fragmencie swojego listu? Pierwsze z nich to historia złotego cielca,* którego Żydzi postanowili czcić zamiast Boga. A działo się to u podnórza góry Synaj, w tym samym czasie, w którym Bóg rozmawiał z Mojżeszem:

(Wj 24:12; 32:1–6,35) 24:12 Wtedy PAN powiedział do Mojżesza: Wstąp do mnie na górę i bądź tam, a dam ci kamienne tablice, prawo i przykazania, które napisałem, abyś ich nauczał. (…) 32:1 A gdy lud widział, że Mojżesz opóźnia swoje zejście z góry, zebrał się przed Aaronem i mówił do niego: Wstań, zrób nam bogów, którzy by szli przed nami, bo nie wiemy, co się stało z Mojżeszem, tym mężem, który nas wyprowadził z ziemi Egiptu. 2 Wtedy Aaron (…) 4 (…) uczynił (…) odlanego cielca. I powiedzieli: Oto są twoi bogowie, Izraelu, którzy cię wyprowadzili z ziemi Egiptu. 5 Widząc to, Aaron zbudował przed nim ołtarz i zawołał: Jutro będzie święto PANA [hebr. JHWH]. 6 A nazajutrz wstali wcześnie rano, ofiarowali całopalenia i przynieśli ofiary pojednawcze. I lud usiadł, aby jeść i pić, i wstał, aby się bawić. (…) 35 PAN ukarał [hebr. wayyiggoph, dosł. uderzył lub dotknął plagą] więc lud za to, że zrobił cielca, którego sporządził Aaron.

(Ex 32:35 KJV 1900) And the Lord plagued the people, because they made the calf, which Aaron made.

Drugie z wydarzeń dotyczy rozpusty i bałwochwalstwa, którego dopuścili się Izraelici, w miejscu o poetyckiej nazwie Łąki Akacji — ostatnim „przystanku” przed przekroczeniem Jordanu i wejściem do ziemi obiecanej im przez Boga:

(Lb 25:1–8) 1 Potem Izrael zamieszkał w Szittim i lud zaczął uprawiać nierząd z córkami Moabu. 2 One zapraszały lud do ofiar swoich bogów. A lud jadł i oddawał pokłon ich bogom. 3 I Izrael przyłączył się do Baal-Peora, i PAN bardzo rozgniewał się na Izraela. (…) 8 (…) I plaga [hebr. maggephah] wśród synów Izraela została powstrzymana.

W powyższych dwóch fragmentach, plaga — którą Bóg zesłał na Izraelitów — nie jest sprecyzowana. Niemniej jednak w obu przypadkach jest ona przedstawiona jako Boża kara, która spowodowała śmierć dużej liczby ludzi.

Trzecie, wspomniane przez Pawła wydarzenie, to bunt Izraelitów przeciwko Bogu, Mojżeszowi, trudom długotrwałej wędrówki i mannie, którą Bóg zsyłał Żydom przez wszystkie lata ich pobytu na pustyni, i którą jedli zamiast chleba pieczonego ze zboża:

(Lb 21:5–6) 5 Lud zaczął więc mówić przeciw Bogu i Mojżeszowi: Dlaczego wyprowadziliście nas z Egiptu, abyśmy pomarli na tej pustyni? Bo nie ma chleba ani wody, a nasza dusza obrzydziła sobie ten cienki chleb. 6 Zesłał więc PAN na lud węże jadowite, które go kąsały; i pomarło wiele osób z Izraela.

Zwróć uwagę, że Paweł w swoim liście do Koryntian (wiersz 9) napisał, iż Żydzi wystawiali wtedy na próbę Chrystusa (!) (zob. też nieprzytoczony wyżej wiersz 4 tego rozdziału). Do tego wydarzenia odwołał się też sam Pan Jezus, gdy tłumaczył Nikodemowi kto ma życie wieczne:

(J 3:14–15) 14 A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak musi być wywyższony Syn Człowieczy; 15 Aby każdy, kto w niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.

Jeśli nie znasz, szanowny czytelniku, całości tych historii, sięgnij po Biblię, przeczytaj 21 rozdział z Księgi Liczb, 3 rozdział z Ewangelii według Jana i sam wyciągnij z tej lektury wnioski.

Ostatnia z historii narodu Izraela, o której wspomniał w swoim liście Paweł, dotyczy wydarzeń przedstawionych w 14 lub 16 rozdziale Księgi Liczb. Rozdział 14 opowiada o karze, jaka spotkała mężczyzn, którzy przekonali lud Izraela, że nie da się zdobyć ziemi obiecanej im przez Boga:

(Lb 14:2–37) 2 I wszyscy synowie Izraela szemrali przeciwko Mojżeszowi i Aaronowi; i całe zgromadzenie mówiło do nich: Obyśmy pomarli w ziemi Egiptu albo na tej pustyni! 3 Po co PAN prowadzi nas do tej ziemi? Abyśmy padli od miecza? (…) 11 I PAN powiedział do Mojżesza: Jak długo ten lud będzie mnie drażnić? Jak długo nie będzie mi wierzyć pomimo tych wszystkich znaków, które wśród nich uczyniłem? 12 Uderzę ich zarazą [hebr. dever] i wydziedziczę, (…) 36 Wtedy mężczyźni, których Mojżesz wysłał na wyszpiegowanie ziemi, a po powrocie pobudzili całe zgromadzenie do szemrania przeciwko niemu, rozpuszczając złą wieść o tej ziemi; 37 (…) pomarli przed PANEM wskutek plagi [hebr. maggephah].

Osobiście skłaniam się ku temu, że Paweł miał na myśli dramatyczne wydarzenia towarzyszące buntowi Koracha, przedstawione w rozdziale 16 (tutaj cytuję tylko ostatnie wersety tego długiego rozdziału):

(Lb 16:44–50) 44 I PAN powiedział do Mojżesza: 45 Wyjdźcie spośród tego zgromadzenia, a zniszczę je w mgnieniu oka; i upadli na twarz. 46 Potem Mojżesz powiedział do Aarona: Weź kadzielnicę, włóż w nią ogień z ołtarza, nałóż też kadzidła i pójdź szybko do zgromadzenia, i zrób przebłaganie za nich, bo już wyszedł gniew od PANA i już zaczęła się plaga [hebr. negeph]. 47 Aaron wziął więc kadzielnicę, jak mu rozkazał Mojżesz, i pobiegł w środek zgromadzenia, a oto już zaczęła się plaga [hebr. negeph] wśród ludzi; nałożył kadzidła i dokonał przebłagania za lud. 48 I Aaron stał między umarłymi i żywymi i plaga [hebr. maggephah] została powstrzymana. 49 Tych, co umarli od tej plagi [hebr. maggephah], było czternaście tysięcy siedemset, (…) 50 Potem Aaron wrócił do Mojżesza przed wejście do Namiotu Zgromadzenia, a plaga [hebr. maggephah] została zatrzymana.

Z przywołanych przez Pawła wydarzeń z historii narodu żydowskiego jasno wynika, że plagi są częścią sądu i kary zsyłanej przez Boga na narody, rodziny i poszczególnych ludzi, za bałwochwalstwo oraz — mówiąc najogólniej — za bunt i nieposłuszeństwo jego słowu. Bóg zresztą osobiście przestrzegł lud Izraela:

(Kpł 26:15–16) 15 I jeśli wzgardzicie moimi ustawami, i wasza dusza będzie się brzydzić moimi sądami, tak że nie wykonacie wszystkich moich przykazań i złamiecie moje przymierze; 16 To i ja z wami tak postąpię: Dotknę was przerażeniem, wycieńczeniem i gorączką, (…) 21 A jeśli będziecie postępować na przekór mnie i nie zechcecie mnie słuchać, to przydam wam siedem razy więcej plag [hebr. makkah] za wasze grzechy.

a jakiś czas później przypomniał Izraelitom, że to On dotknął plagami Egipt:

(Joz 24:5) I posłałem Mojżesza i Aarona, i ukarałem Egipt plagami [hebr. wa’eggoph], które uczyniłem pośród niego. Potem wyprowadziłem was.

* * *
W Starym Testamencie jest opisana historia o tym, jak Filistyni zabrali do siebie arkę przymierza jako trofeum wojenne i co działo się w każdym z miast, w którym ją ustawili:

(1 Sm 5:6–12) 6 Lecz ręka PANA zaciążyła nad mieszkańcami Aszdodu i niszczyła ich. Ukarał ich wrzodami — zarówno Aszdod, jak i jego okolice. 9 A gdy ją przenieśli, ręka PANA powstała przeciwko miastu [Gat — red.] i dotknęła je wielkim uciskiem. Pokarała mieszkańców miasta, od najmniejszego do największego, i pojawiły się u nich wrzody (…). 10 Wysłali więc arkę Boga do Ekronu. (…) Ekronici zawołali: Przynieśli do nas arkę Boga Izraela, aby zgładzić nas i nasz lud. 11 (…) i powiedzieli: Odeślijcie arkę Boga Izraela, (…) aby nie zabiła nas i naszego ludu. W całym mieście panował bowiem śmiertelny strach i bardzo zaciążyła tam ręka Boga. 12 A mieszkańcy, którzy nie umarli, byli dotknięci wrzodami. I krzyk miasta wznosił się ku niebu.

(1 Sam 5:9–11 KJV 1900) 9 (…) the hand of the Lord was against the city with a very great destruction: (…) 11 (…) for there was a deadly destruction throughout all the city; the hand of God was very heavy there.

Jakkolwiek by nie tłumaczyć bezpośredniej przyczyny opisanych dolegliwości, tekst Biblii jednoznacznie wskazuje samego Boga jako ostateczną przyczynę sprawczą śmiertelnej choroby szerzącej się przez 7 miesięcy wśród Filistynów.

Gdy Filistyni oddali arkę Izraelitom, ludzie mieszkający w Bet-Szemesz (co znaczy: Dom Słońca), nie okazali należnego szacunku arce i pogwałcili jasne zakazy zapisane w Księdze Liczb (zob. rozdział 4 w tej księdze) wystawiając arkę na publiczny widok, dotykając jej i zaglądając do środka — spotkała ich za to surowa kara z ręki Boga:

(1 Sm 6:19) Lecz PAN wytracił spośród ludzi z Bet-Szemesz, ponieważ zaglądali do arki PANA, zabił z ludu pięćdziesiąt tysięcy siedemdziesiąt osób. I lud ich opłakiwał, ponieważ PAN zadał ludowi wielką klęskę.

A przecież Bet-Szemesz było jednym z 48 miast należących do Lewitów, którzy z racji swojej służby w Przybytku, powinni dokładnie wiedzieć, co zrobić z arką i jak się wobec niej zachować:

(Lb 1:53) Lecz Lewici rozbiją obóz wokół Przybytku Świadectwa, aby gniew nie spadł na zgromadzenie synów Izraela. Lewici będą pełnić straż przy Przybytku Świadectwa.

* Żydzi , mieszkając ponad cztery stulecia w Egipcie, niewątpliwie byli zaznajomieni z tamtejszymi kultami i bóstwami. Jest raczej pewne, że znali egipskiego boga Apisa, najsłynniejszego ze świętych byków Egipcjan, którego posąg stał w mieście Memfis i był tam czczony od czasów Pierwszej Dynastii (ponad 3000 lat przed Chrystusem). Według Egipcjan, Apis reprezentował Ptaha, boga-stworzyciela, był jego wyrocznią, objawiał moc jego stwórczego słowa, które dawało światu pokarm i życie.

(część 2 tutaj)

Postscriptum

Zauważyłeś, szanowny czytelniku, co powiedział Aaron, gdy postawił przed ludem Izraela odlanego z ich kosztowności cielca? Gdy zobaczył, że Żydzi zaakceptowali złoty posąg i orzekli, że to są bogowie, którzy wyprowadzili ich z Egiptu? Powtórzę ten werset jeszcze raz:

(Wj 32:5) Widząc to, Aaron zbudował przed nim [cielcem — red.] ołtarz i zawołał: Jutro będzie święto PANA [hebr. JHWH].

Aaron zadecydował i ogłosił, że co prawda ofiara będzie składana przed złotym bykiem, ale w ten sposób odbędzie się święto na cześć prawdziwego Boga JHWH.

Jeszcze raz przypomnę, że rozmaite wydarzenia z historii narodu Izraelskiego zostały zapisane — między innymi — dla przykładu i napomnienia dla nas. Wydaje Ci się, że to, co zrobił Aaron, wydarzyło się tylko raz, parę tysięcy lat temu i nas nie dotyczy? Nie znasz nikogo, kto zamiast cierpliwie czekać na powrót Pana Jezusa Chrystusa i dbać o powierzonych mu ludzi, stawia przed nimi różne, niejednokrotnie złote przedmioty kultu? Nie znasz nikogo, kto widząc (i wiedząc o tym), że ludzie wolą czcić rzeczy, które można zobaczyć i dotknąć, niż prawdziwego Boga, którego nie widać (bo jest duchem) pozwala na składanie darów tym materialnym wytworom? Na pewno nie znasz nikogo, kto twierdzi, że przez cześć pewnych rzeczy ludzie oddają cześć Bogu? Naprawdę nie znasz nikogo, kto odbiera chwałę Bogu, utrzymując, że różne wydarzenia dzieją się za przyczyną „cudownych” przedmiotów? Pomyśl nad tym, proszę. A jeśli, to co napisałem gorszy Cię, zastanów się w co i komu wierzysz. Głęboko i długo się zastanów…

• Ilustracja pochodzi z: The Illuminated Bible, containing the Old and New Testaments, translated out of the original tongues, and with the former translations diligently compared and revised . . . embellished with sixteen hundred historical engravings by J. A. Adams, more than fourteen hundred of which of which are from original designs by J. G. Chapman. New-York, Harper & Brothers, Publishers, 82 Cliff-Street, 1846.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Cytaty oznaczone (KJV 1900) pochodzą z The Holy Bible: King James Version. (2009). (Electronic Edition of the 1900 Authorized Version). Bellingham, WA: Logos Research Systems, Inc.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG i KJV tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

(Mt 2:23) A przyszedłszy, mieszkał w mieście zwanym Nazaret, aby się wypełniło to, co zostało powiedziane przez proroków: Będzie nazwany Nazarejczykiem.

Niektórzy posądzają Mateusza o nieznajomość pism Starego Testamentu, kiedy trafiają na powyższy werset, ponieważ w żadnej ze starotestamentowych ksiąg nie ma takiego proroctwa zapisanego wprost, tym bardziej, że Mateusz napisał, iż wielu proroków to zapowiadało. Ale pamiętajmy, że zarówno księgi Starego Testamentu jak i Ewangelia według Mateusza zostały napisane w kulturze żydowskiej Środkowego Wschodu, która inaczej podchodzi do rozumienia proroctwa niż świat Zachodu (zob. artykuł: Czy to możliwe).

Mateusz, pisząc zacytowane wyżej słowa, skorzystał ze sposobu interpretacji tekstu biblijnego znanego Żydom, tak 2000 lat temu, jak i dziś. Podstawowe cztery zasady tej interpretacji, które znajdziemy w literaturze rabinistycznej to:
- Peshat — proste, dosłowne znaczenie tekstu,
- Remez — kiedy tekst w jakiś sposób sugeruje pewną prawdę poza dosłownym znaczeniem,
- Derash/Midrash — kiedy stosuje się tekst jako ilustrację w nauczaniu,
- Sod — „mistyczne” znaczenie wydobyte z tekstu.

Ewangelista, kierując swój tekst przede wszystkim do czytelników pochodzenia żydowskiego, dla których zasady te były znane, skupił różnorodne proroctwa na temat Mesjasza i zastosował je do wielu zdarzeń z życia Jezusa pisząc jedno krótkie zdanie: „Będzie nazwany Nazarejczykiem”. Odbiorcy ewangelii znający Stary Testament, po przeczytaniu historii Jezusa opowiedzianej przez Mateusza, mogli bez większego problemu zrozumieć, że powiązanie miejscowości Nazaret z Jezusem wskazuje na te proroctwa, które zapowiadały oczekiwanego Mesjasza (dla nas, wychowanych na logice arystotelesowskiej, jest to znacznie trudniejsze). Niemniej jednak Mateusz odwołał się do dwóch grup proroctw: pierwsza grupa dotyczyła pogardy i szyderstwa jakie miały Chrystusa spotkać (szerzej o tym w części pierwszej artykułu), a druga — pochodzenia Mesjasza z rodu Dawida i Jego dzieł.

Dzięki grze słownej Nazaret-Nazarejczyk, Mateusz wskazuje bezpośrednio na werset z proroka Izajasza, który zapowiada, że Mesjasz będzie potomkiem Jessego. W jaki sposób dokonał tego powiązania? Otóż greckie słowo oddane po polsku jako Nazarejczyk, to „nazoraios” — co oznacza mieszkańca (osobę pochodzącą z) Nazaretu. Z kolei (nie wnikając w zawiłości leksykalne) greckie słowo „nazaret” to transliteracja nazwy hebrajskiej „netsareth”*, które zawiera hebrajski rdzeń „ntsr”. Dzięki takiemu zabiegowi, Mateusz odsyłał uważnego czytelnika znającego hebrajski Stary Testament (przypominam, że Mateusz kierował swoje świadectwo do czytelników pochodzenia żydowskiego), do 11 rozdziału w księdze proroka Izajasza, gdzie pierwsze dwa wersety brzmią (tutaj i w kolejnych cytatach wyróżnienia moje):

(Iz 11:1–2) 1 I wyjdzie gałązka z pnia Jessego, a latorośl [hebr. netser] z jego korzenia wyrośnie. 2 I spocznie na nim Duch PANA, duch mądrości i rozumu, duch rady i mocy, duch poznania i bojaźni PANA.

Było to powszechnie znane proroctwo dotyczące pochodzenia Mesjasza, chociaż tutaj dotyczyło Jego przodka, a nie miejsca zamieszkania. Werset pierwszy dodatkowo sugeruje, że Mesjasz będzie potomkiem króla Dawida (Jesse był ojcem króla Dawida), ale pojawi się dopiero, gdy chwała królewskiego Domu Dawida będzie „zredukowana” do korzenia. A to ponownie wskazuje, że Mesjasz będzie osobą nisko urodzoną. Dodam jeszcze, że jest to pierwsze wystąpienie słowa „netser” w tekście Starego Testamentu (i jedyne dotyczące Mesjasza), więc osłuchany z tekstem Biblii pobożny Żyd nie miał, jak sądzę, problemów ze znalezieniem tego fragmentu.**

A ten werset z rozdziału 11 przywodzi na myśl rozdział 53, gdzie zostały zapisane następujące słowa Izajasza:

(Iz 53:1–2) 1 Któż uwierzył naszemu głoszeniu, a komu jest objawione ramię PANA? 2 Wyrósł bowiem przed nim jak latorośl [hebr. joneq] i jak korzeń z suchej ziemi. Nie miał kształtu ani urody; i gdy widzieliśmy go, nie było wyglądu, który by się nam podobał.

Cała reszta tego rozdziału poświęcona jest Mesjaszowi cierpiącemu za grzechy swojego ludu (sprawdź sam, szanowny czytelniku). Co prawda tutaj nie mamy użytego słowa „netser” tylko „joneq”, niemniej jednak kontekst jest taki sam, a ponadto to hebrajskie słowo oznacza przede wszystkim ssące niemowlę (!)

Na tym nie koniec. W księdze proroka Jeremiasza czytamy kolejne proroctwo dotyczące Mesjasza:

(Jr 23:5–6) 5 Oto nadchodzą dni, mówi PAN, w których wzbudzę Dawidowi sprawiedliwą Latorośl [hebr. tsemach] i będzie panować Król, i będzie mu się szczęściło; będzie wykonywał sąd i sprawiedliwość na ziemi. 6 Za jego dni Juda będzie zbawiona, a Izrael będzie mieszkał bezpiecznie. A to jest jego imię, którym będą go nazywać: PAN NASZĄ SPRAWIEDLIWOŚCIĄ.

Tym razem hebrajskie słowo przetłumaczone jako latorośl to „tsemach”, natomiast samo proroctwo wybiega w przyszłość znacznie dalej niż zacytowane wcześniej, bo aż do czasów, gdy Mesjasz, potomek Dawida, będzie sprawował na ziemi sprawiedliwą władzę królewską. I wtedy mieszkańcy Judy i Izraela już nie będą go nazywać pogardliwym mianem „Jezus z Nazaretu”, ale „Pan naszą sprawiedliwością” — po hebrajsku „JHWH tsidqenu”. Tę zapowiedź Jeremiasza, powtórzoną prawie dosłownie, znajdujemy w rozdziale 33:

(Jr 33:12–16) 12 Tak mówi PAN zastępów: (…) 14 Oto nadchodzą dni, mówi PAN, kiedy utwierdzę to dobre słowo, które zapowiedziałem domowi Izraela i domowi Judy. 15 W tych dniach i w tym czasie sprawię, że wyrośnie Dawidowi Latorośl [hebr. tsemah] sprawiedliwa. Będzie on sprawował sąd i wymierzał sprawiedliwość na ziemi. 16 W tych dniach Juda będzie zbawiona, a Jerozolima będzie mieszkać bezpiecznie. A takie jest imię, którym będą ją nazywać: PAN naszą sprawiedliwością.

Podobne słowa Boga przekazał prorok Ezechiel:

(Ez 34:29–30) 29 Wzbudzę im sławną latorośl [hebr. matta’] i już nie będą niszczeni głodem w ziemi, ani nie będą znosili zniewag pogan. 30 I poznają, że ja, PAN, ich Bóg, jestem z nimi, a oni, dom Izraela, są moim ludem, mówi Pan BÓG.

W księdze proroka Zachariasza ponownie odnajdujemy hebrajskie „tsemach” w kontekście Mesjasza:

(Za 3:8–9) 8 Słuchaj więc teraz, Jozue, najwyższy kapłanie, ty i twoi towarzysze, którzy siedzą przed tobą. Są oni bowiem jakby ludźmi niezwykłymi, gdyż oto przywiodę swojego sługę — Latorośl [hebr. tsemach]. 9 Oto bowiem ten kamień, który kładę przed Jozuem: na tym jednym kamieniu będzie siedmioro oczu. Oto wykonam na nim ryt, mówi PAN zastępów, i zgładzę nieprawość tej ziemi w jednym dniu.

Symboliczne imię „Latorośl” mamy tu w otoczeniu dwóch innych tytułów mesjańskich: „mój sługa” i „kamień”. Jako Sługa Boga, Pan Jezus Chrystus jest tym, który przychodzi pełnić wolę Ojca. Jako Latorośl z korzenia Jessego — potomkiem, który przywróci władzę i potęgę królewskiej linii Dawida. Jako Kamień — osądzi pogan, ale będzie także kamieniem potknięcia i skałą zgorszenia dla tych, którzy nie uwierzą.

I dalej u Zachariasza czytamy:

(Za 6:12–13) 12 I powiedz do niego: Tak mówi PAN zastępów: Oto mąż, którego imię brzmi Latorośl [hebr. tsemach]; on wyrośnie ze swego miejsca i zbuduje świątynię PANA. 13 On zbuduje świątynię PANA, będzie obdarzony chwałą, zasiądzie na swoim tronie i będzie panować na nim, i będzie on kapłanem na swoim tronie; i rada pokoju będzie między nimi oboma.

Prorok, w imieniu Boga informuje, że Mesjasz zbuduje świątynię Pana, i będzie Królem i Kapłanem równocześnie. To kapłaństwo Króla-Mesjasza tłumaczy obszernie autor Listu do Hebrajczyków:

(Hbr 7:1–8:2) 7:1 Ten bowiem Melchizedek, król Salemu, kapłan Boga najwyższego, wyszedł na spotkanie Abrahama wracającego po rozgromieniu królów i pobłogosławił go. (…) 11 Gdyby więc doskonałość była osiągalna przez kapłaństwo lewickie — gdyż lud otrzymał prawo oparte na nim — to jaka byłaby jeszcze potrzeba, aby pojawił się inny kapłan według porządku Melchizedeka, a nie był mianowany według porządku Aarona? 12 A skoro zmienia się kapłaństwo, musi też nastąpić zmiana prawa. 13 Ten zaś, o którym się to mówi, należał do innego pokolenia, z którego nikt nie służył przy ołtarzu. 14 Wiadomo bowiem, że nasz Pan pochodził z pokolenia Judy, o którym to pokoleniu odnośnie kapłaństwa Mojżesz nic nie mówi. 15 Jest to jeszcze bardziej oczywiste, skoro na podobieństwo Melchizedeka pojawia się inny kapłan; 16 Który stał się nim nie według cielesnego przykazania prawa, ale według mocy niezniszczalnego życia. 17 Tak bowiem świadczy: Ty jesteś kapłanem na wieki według porządku Melchizedeka. (…) 23 A wprawdzie tamtych kapłanów było wielu, gdyż śmierć nie pozwoliła im trwać na zawsze. 24 Ten zaś, ponieważ trwa na wieki, ma kapłaństwo nieprzemijające. 25 Dlatego też całkowicie może zbawić tych, którzy przez niego przychodzą do Boga, bo zawsze żyje, aby wstawiać się za nimi. 26 Takiego to przystało nam mieć najwyższego kapłana: świętego, niewinnego, nieskalanego, oddzielonego od grzeszników i wywyższonego ponad niebiosa; 27 Który nie musi codziennie, jak tamci najwyżsi kapłani, składać ofiar najpierw za własne grzechy, a potem za grzechy ludu. Uczynił to bowiem raz, ofiarując samego siebie. (…) 8:1 A oto podsumowanie tego, co mówimy: mamy takiego najwyższego kapłana, który zasiadł po prawicy tronu Majestatu w niebiosach. 2 Jest on sługą świątyni i prawdziwego przybytku zbudowanego przez Pana, a nie człowieka.

* * *
Jak widzisz, w jednym niepozornym i często komentowanym tylko bardzo powierzchownie zdaniu:

(Mt 2:23) A przyszedłszy, mieszkał w mieście zwanym Nazaret, aby się wypełniło to, co zostało powiedziane przez proroków: Będzie nazwany Nazarejczykiem.

Mateusz skupił jak w soczewce mesjańskie zapowiedzi przekazane przez usta wielu proroków oraz ich wypełnienie w życiu Jezusa z Nazaretu. Ale zauważ, że wypełniła się tylko część tych proroctw — ta część, która dotyczy Jego pierwszego przyjścia. Reszta czeka na wypełnienie. I nie miej, szanowny czytelniku, żadnych wątpliwości — jeśli proroctwa o narodzeniu Mesjasza, Jego śmierci i zmartwychwstaniu wypełniły się dosłownie — proroctwa dotyczące Jego powrotu i królowania na tronie Dawida też się wypełnią dosłownie.

(Ap 22:16–20) 16 Ja, Jezus, posłałem mojego anioła, aby wam świadczył o tym w kościołach. Ja jestem korzeniem i potomkiem Dawida, jasną gwiazdą poranną. 17 A Duch i oblubienica mówią: Przyjdź! A kto słyszy, niech powie: Przyjdź! A kto pragnie, niech przyjdzie, a kto chce, niech darmo weźmie wodę życia. 18 Oświadczam zaś każdemu, kto słucha słów proroctwa tej księgi: Jeśli ktoś dołoży coś do tego, dołoży mu też Bóg plag opisanych w tej księdze; 19 A jeśli ktoś odejmie coś ze słów księgi tego proroctwa, odejmie też Bóg jego dział z księgi życia i ze świętego miasta, i z rzeczy, które są opisane w tej księdze. 20 Tak mówi ten, który zaświadcza o tym: Zaprawdę, przyjdę wkrótce. Amen! (…)

* Pisownię z literą Tsadi (ts) a nie Zayin (z) potwierdzają tak badania archeologiczne, jak i zachowane świadectwa pisemne, np. Peshitta czy Talmud. Taki jest też zapis we współczesnych tłumaczeniach NT na język hebrajski (np. Hebrew New Testament by Salkinson-Ginsburg, 2018). Dlatego też próby powiązania określenia „Nazarejczyk” (które informuje o pochodzeniu) ze specjalnymi ślubami nazirejczyka (zob. rozdział 6 Księgi Liczb) jest niewłaściwe.
** Polskie słowo „latorośl” najlepiej oddaje cały kontekst znaczeniowy. W innych polskich tłumaczeniach znajdziemy: latoroztka (w Biblii Brzeskiej, 1563), płonka (w Starym Testamencie w tłumaczeniu Izaaka Cylkowa, 1883), kwiat (w Biblii Jakuba Wujka, 1599), pęd (w Biblii Warszawskiej, 1975; w Biblii Ekumenicznej, 2018; we współczesnym przekładzie literackim EIB, 2018 oraz w tzw. Biblii SNPD, 2020), latorośl (w Biblii Poznańskiej, 1975), odrośl (w Biblii Tysiąclecia, 1965/2003).

Szanowni czytelnicy Do lektury kolejnych tekstów zapraszamy na naszą stronę pod adresem: jan1248.pl. Materiały, które znajdują się już na tym blogu, są dostępne również na nowej stronie, w dziale Artykuły.

• Ilustracja pochodzi z: Tristram, H. B. (1865). The land of Israel. A journal of travels in Palestine. London: Society for the promoting Christian knowledge.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.

Do poczytania

• Balz, H. R., & Schneider, G. (1990–). Exegetical dictionary of the New Testament. Grand Rapids, Mich.: Eerdmans.
• Barry, J. D., Bomar, D., Brown, D. R., Klippenstein, R., Mangum, D., Sinclair Wolcott, C., … Widder, W. (Eds.). (2016). In The Lexham Bible Dictionary. Bellingham, WA: Lexham Press.
• Beitzel, B. J., & Lyle, K. A. (Eds.). (2016). Lexham Geographic Commentary on the Gospels. Bellingham, WA: Lexham Press.
• Brand, C., Draper, C., England, A., Bond, S., Clendenen, E. R., Butler, T. C., & Latta, B. (Eds.). (2003). In Holman Illustrated Bible Dictionary. Nashville, TN: Holman Bible Publishers.
• Freedman, D. N., Herion, G. A., Graf, D. F., Pleins, J. D., & Beck, A. B. (Eds.). (1992). In The Anchor Yale Bible Dictionary. New York: Doubleday.
• Fruchtenbaum, A. G. (1998). Messianic Christology: a study of Old Testament prophecy concerning the first coming of the Messiah. Tustin, CA: Ariel Ministries.
• Hebrew New Testament by Salkinson-Ginsburg. (2018). The Society for Distributing Hebrew Scriptures.
• Jenni, E., & Westermann, C. (1997). Theological lexicon of the Old Testament. Peabody, MA: Hendrickson Publishers.
• Kasdan, B. (2011). Matthew Presents Yeshua, King Messiah: A Messianic Commentary. Clarksville, MD: Messianic Jewish Publishers.
• Kiraz, G. A. (Ed.). (2002). The Peshitta. Bellingham, WA: Logos Bible Software.
• Leiden Peshitta. (2008). Leiden: Peshitta Institute Leiden.
• Smith, W., & Fuller, J. M. (1893). A dictionary of the Bible comprising its antiquities, biography, geography, and natural history. London: J. Murray.
• Stern, D. H. (1996). Jewish New Testament Commentary: a companion volume to the Jewish New Testament (electronic ed.). Clarksville: Jewish New Testament Publications.
• Stern, D. H. (2005). Komentarz żydowski do Nowego Testamentu (A. Czwojdrak, tłum.). Warszawa: „Vocatio”.
• Swanson, J. (1997). Dictionary of Biblical Languages with Semantic Domains: Hebrew (Old Testament) (electronic ed.). Oak Harbor: Logos Research Systems, Inc.
• Walker, L. L., Elmer A. Martens. (2005). Cornerstone biblical commentary: Isaiah, Jeremiah, & Lamentations (Vol. 8). Carol Stream, IL: Tyndale House Publishers.
• Walvoord, J. F., & Zuck, R. B., Dallas Theological Seminary. (1985). The Bible Knowledge Commentary: An Exposition of the Scriptures. Wheaton, IL: Victor Books.

(Mt 2:19–23) 19 A gdy Herod umarł, oto anioł Pana ukazał się we śnie Józefowi w Egipcie; 20 I powiedział: Wstań, weź dziecko oraz jego matkę i idź do ziemi izraelskiej. Umarli bowiem ci, którzy czyhali na życie dziecka. 21 Wstał więc, wziął dziecko oraz jego matkę i przybył do ziemi izraelskiej. 22 (…) Ale będąc napomniany przez Boga we śnie, odszedł w strony Galilei. 23 A przyszedłszy, mieszkał w mieście zwanym Nazaret, aby się wypełniło to, co zostało powiedziane przez proroków: Będzie nazwany Nazarejczykiem.

Mateusz opisując wydarzenia związane z narodzinami Jezusa zapisał, że według zapowiedzi proroków, Pan Jezus Chrystus będzie nazwany Nazarejczykiem. I nie ma w tym zdaniu nic dziwnego, bo Mateusz wiele razy przywoływał wypełnione w Jezusie proroctwa (zob. Mt 1:22, 2:5, 2:15, 2:17, 3:3 itd.). Problem w tym, że jeśli przejrzy się księgi proroków, to takiej bezpośredniej zapowiedzi nie ma, a miejscowość Nazaret nie jest nawet wspomniana w Starym Testamencie. Co więc Mateusz miał na myśli?

Za każdym razem, gdy Mateusz odwoływał się do wcześniejszych proroctw — pisząc „wypełniło się to, co zostało powiedziane przez proroka…” — dokładnie wiadomo, który werset ze starego Testamentu przywoływał. Często nawet podawał, o którego proroka chodzi. Tymczasem, i to tylko w zacytowanym na początku miejscu, Mateusz napisał o zapowiedziach proroków (w liczbie mnogiej), według których Jezus będzie nazwany Nazarejczykiem. O co więc mu chodziło? Zastanawiałeś się kiedykolwiek nad tym?

Przede wszystkim trzeba zaznaczyć, iż według Mateusza prorocy nie zapowiedzieli, że Jezus zamieszka w miejscowości Nazaret, tylko że będzie nazwany Nazarejczykiem. Oczywiście stało się tak z powodu miejsca zamieszkania/pochodzenia, ale jednak jest to pewna różnica.

Określenie „Jezus z Nazaretu” znajdziemy we wszystkich czterech ewangeliach i w Dziejach Apostolskich, pada ono zarówno z ust ludzi, jak i duchów nieczystych oraz aniołów, widniało też na umieszczonym na krzyżu napisie:

(Łk 18:37) I powiedziano mu, że przechodzi Jezus z Nazaretu.

(Mk 1:24) Ach, cóż my z tobą mamy, Jezusie z Nazaretu? Przyszedłeś nas zniszczyć? Wiem, kim jesteś: Świętym Boga.

(Mk 16:6) Lecz on powiedział do nich: Nie bójcie się. Szukacie Jezusa z Nazaretu, który był ukrzyżowany. Powstał, nie ma go tu. Oto miejsce, gdzie go złożono.

(J 19:19) Sporządził też Piłat napis i umieścił na krzyżu. A było napisane: Jezus z Nazaretu, król Żydów.

(Mt 26:71) A gdy wyszedł do przedsionka, zobaczyła go inna dziewczyna i powiedziała do tych, którzy tam byli: On też był z Jezusem z Nazaretu.

Nawet sam Jezus w ten właśnie sposób przedstawił się Pawłowi na drodze do Damaszku:

(Dz 22:7–8) 7 I upadłem na ziemię, i usłyszałem głos, który mówił do mnie: Saulu, Saulu, dlaczego mnie prześladujesz? 8 A ja odpowiedziałem: Kim jesteś, Panie? I powiedział do mnie: Ja jestem Jezus z Nazaretu, którego ty prześladujesz.

Wróćmy do teksu Mateusza. Nazaret był (i nadal jest) położony na niewysokim grzbiecie górskim, ok. 240 m powyżej żyznej Doliny Jezreel. Niemniej jednak zbocze tego wyniesienia od południa jest na tyle strome, że od tej strony do Nazaretu można się było dostać tylko wąską, długą, krętą drogą. Natomiast od północnej strony zbocze znacznie łagodniej schodzi do doliny Beth-Netofa i do ówczesnej stolicy politycznej tego regionu — Seforis — mieszkańcy mieli niecałe 5 km. Niemniej jednak, z racji położenia geograficznego, szlaki handlowe wschód-zachód czy północ-południe omijały Nazaret. O ile jego mieszkańcy być może byli zainteresowani kontaktami z miastem i resztą regionu, to prawdopodobnie „reszta regionu” nie była zainteresowana Nazaretem (zobacz cytat poniżej). Pola okalające Nazaret były małe i kamieniste. W sumie była to mała rolnicza wieś, zamieszkana przez stosunkowo biednych ludzi, „zapomniana przez resztę świata”. Można powiedzieć, że mieszkańcy Galilei odnosili się do tej miejscowości z pogardą — kolokwialnie mówiąc, nie było tam nic godnego uwagi (taka Kozia Wólka). Apostoł Jan zanotował, nie pozostawiającą co do tego wątpliwości, wypowiedź Natanaela:

(J 1:46) I zapytał go Natanael: Czyż z Nazaretu może być coś dobrego? (…)

Ponadto wydarzenie opisane przez pozostałych ewangelistów wskazuje, że mieszkańcy Nazaretu byli ludźmi zawistnymi i gwałtownymi, co niewątpliwie przyczyniło się do złej reputacji tej miejscowości:

(Łk 4:16—29) 16 [Jezus — red.] Przyszedł też do Nazaretu, gdzie się wychował. Według swego zwyczaju wszedł w dzień szabatu do synagogi i wstał, aby czytać. 17 I podano mu księgę proroka Izajasza. (…) 28 I wszyscy w synagodze, słysząc to, zapłonęli gniewem; 29 A wstawszy, wypchnęli go z miasta i wyprowadzili na szczyt góry, na której było zbudowane ich miasto, aby go z niej zrzucić.

(Mt 13:54–57) 54 A przyszedłszy w swoje rodzinne strony, nauczał ludzi w ich synagodze, tak że się bardzo zdumiewali i mówili: Skąd on ma tę mądrość i moc? 55 Czyż to nie jest syn cieśli? Czyż jego matce nie jest na imię Maria, a jego bracia to Jakub, Józef, Szymon i Juda? 56 A jego siostry, czyż wszystkie nie są wśród nas? Skąd więc on ma to wszystko? 57 I byli nim zgorszeni. (…)

Mateusz wskazuje zatem na fakt, że określenie Jezusa jako człowieka z pogardzanego Nazaretu, jest nawiązaniem do wielu proroków Starego Testamentu, którzy to mówili właśnie o Mesjaszu jako o postaci wyszydzonej i wzgardzonej:

(Ps 69:8–9) 8 Stałem się obcy dla moich braci i cudzoziemcem dla synów mojej matki; 9 Bo gorliwość o twój dom zżarła mnie i spadły na mnie urągania urągających tobie.

(Iz 53:3) Wzgardzony i odrzucony przez ludzi; mąż boleści i doświadczony cierpieniem. I przed nim ukrywaliśmy jakby swoją twarz; wzgardzony tak, że mieliśmy go za nic.

(Za 11:13) (…) Wspaniała to zapłata, na jaką mnie tak drogo oszacowali! Wziąłem więc trzydzieści srebrników i rzuciłem je przed garncarza w domu PANA.

Proroctwa te zapowiadały, że drwina i szyderstwo będą Mu towarzyszyły przez całe życie, a nawet podczas śmierci na krzyżu:

(Ps 22:6–7) 6 Ja zaś jestem robakiem, a nie człowiekiem, pośmiewiskiem ludzi i wzgardą ludu. 7 Wszyscy, którzy mnie widzą, szydzą ze mnie, wykrzywiają usta, potrząsają głową, (…)

Oczywiście, nie zawsze gdy ktoś używał określenia „Jezus z Nazaretu”, mówił to z drwiną:

(Dz 2:22) Mężowie izraelscy, słuchajcie tych słów: Jezusa z Nazaretu, męża potwierdzonego przez Boga wśród was mocami, cudami i znakami, których Bóg dokonał przez niego wśród was, o czym sami wiecie;

A z czasem, określenie „z Nazaretu” nabrało charakteru unikalnego i stało się niemalże tytułem honorowym Jezusa, przynajmniej w ustach niektórych ludzi:

(Mt 21:10–11) 10 Kiedy wjechał do Jerozolimy, poruszyło się całe miasto i pytano: Któż to jest? 11 A tłumy odpowiadały: To jest Jezus, prorok z Nazaretu w Galilei.

Niemniej jednak drwina, szyderstwo i pogarda w określeniu Jezusa człowiekiem z Nazaretu nie zniknęły:

(Dz 6:13–14) 13 I podstawili fałszywych świadków, którzy zeznali: Ten człowiek nie przestaje mówić bluźnierstw przeciwko temu świętemu miejscu i przeciwko prawu. 14 Słyszeliśmy bowiem, jak mówił, że ten Jezus z Nazaretu zburzy to miejsce i zmieni zwyczaje, które nam przekazał Mojżesz.

Wydaje się, że właśnie to szyderstwo i pogardę okazywaną Jezusowi miał na myśli Mateusz, pisząc że nazwanie Jezusa Nazarejczykiem, to wypełnienie się tego, co zapowiadali prorocy.

Ale to nie wszystko. Mateusz, w zacytowanym na początku 23 wersecie, wskazał jeszcze na całkiem inne starotestamentowe proroctwa dotyczące Mesjasza, który miał być nazwany Nazarejczykiem.

(część 2 tutaj)

Postscriptum

Echa takiego pogardliwego traktowania „Jezusa z Nazaretu” można odnaleźć również w Talmudzie Babilońskim czy też w dziele rabina Mojżesza Majmonidesa Miszne Tora. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że imię Jezusa zostało w Talmudzie celowo zniekształcone (więcej o tym tutaj). Pozostawiam te fragmenty pism rabinicznych w wersji angielskiej i bez dalszego komentarza (wyróżnienia w cytatach jak w oryginale):

„In our open places”; that we should not have a child or student who overcooks his food in public, i.e., who sins in public and causes others to sin, as in the well-known case of Jesus the Nazarene [hebr. yeshu hannotseri].” (Berakhot 17b:1)

„This is not like Elisha, who pushed Gehazi away with both hands, and not like Yehoshua ben Perahya, who pushed Jesus the Nazarene [hebr. lehannotseri], one of his students, away with both hands. (…) Gemara explains how he caused the masses to sin: For the Master said: Jesus the Nazarene [hebr. yeshu] performed sorcery, and he incited the masses, and subverted the masses, and caused the Jewish people to sin.” (Sota 47a:6, 14)

„Was Jesus the Nazarene [hebr. yeshu hannotseri] worthy of conducting a search for a reason to acquit him? He was an inciter to idol worship, and the Merciful One states with regard to an inciter to idol worship: “Neither shall you spare, neither shall you conceal him”. Rather, Jesus [hebr. yeshu] was different, as he had close ties with the government, and the gentile authorities were interested in his acquittal. Consequently, the court gave him every opportunity to clear himself, so that it could not be claimed that he was falsely convicted. (Sanhedrin 43a:21)

Even Jesus the Nazarene who imagined he would be the Messiah and was killed by the Court (Or, was handed over to the Romans who killed him as a revolutionary because he proclaimed himself the Messiah, King of Israel) was prophesized about by Daniel as it says, “and also the children of the violent among your people will lift themselves up to establish the vision, but they shall stumble” (Daniel 11:14). Was there ever a greater impediment than this one? All the Prophets spoke of the Messiah, Redeemer of Israel and Savior and Gatherer of the Exiles and Strengthener of the Commandments. But this one caused the ruin of Israel by the sword and the dispersal of its remnant and its humiliation and reversed (Or, changed) the Torah, and caused most of the world to err and worship a god other than HaShem (G-d). (Laws of Kings and Wars, 11:6)

Talmud Babiloński — według The William Davidson Talmud, digital edition of the Koren Noe Talmud.
Miszne Tora — według tłumaczenia Reuvena Braunera: Laws of Kings and Wars. Translation of the Final Chapter of the Rambam’s Mishneh Torah, 2012.

• Ilustracja pochodzi z: Smith, W. (1868). Images from A Dictionary of the Bible (Smith). Hartford, CT: J. B. Burr & Company.
• Opracowanie mapy własne w programie Bible Mapper (Copyright © 2005-2015 by David P. Barrett). Mapę zamieszczam na licencji: Creative Commons BY-NC-SA.
• Wszystkie cytaty (chyba, że zaznaczono inaczej) pochodzą z tzw. Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017). Pismo Święte. Stary i Nowy Testament, pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z języka greckiego i hebrajskiego na język polski z uwspółcześnioną gramatyką i uaktualnionym słownictwem. Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.
• Ewentualne odstępstwa od opublikowanego w UBG tekstu są niezamierzone i są jedynie wynikiem pomyłek podczas kopiowania lub redakcji tekstu w wersji elektronicznej.